Zo vader, zo zoon…

ZIERIKZEE - Op de haven van Zierikzee sprak Nico Laros met vader Kees en zijn zoon Jan Schot. Thema: veranderingen in de mosselkwekerij. Vader en zoon geven samen een beeld van de ontwikkeling van de mosselvisserij over meerdere generaties. Een nieuwe generatie staat klaar.

Kees en Jan Schot laten zien hoe het vak is veranderd van een zwaar en primitief beroep naar een moderne, beter georganiseerde maar ook sterker gereguleerde sector.

Vader Kees Schot (86) begon al op 14-jarige leeftijd in de mosselvisserij. In zijn beginjaren waren de omstandigheden aan boord zeer eenvoudig. ,,Geen wc en geen douche. Navigeren gebeurde met slechts een kompas en een klok. Met slecht weer of mist moesten we zoveel minuten varen om van koers te wijzigen. Zo kwam je op de bestemming. Later kregen we een zogeheten ‘pingertje’ voor de dieptemeting. De bemanning beschikte niet over telefoon of moderne communicatiemiddelen. Vier bemanningsleden leefden en sliepen samen in een kleine ruimte. Als we op het Wad visten, waren we soms veertien dagen van huis. Zondags kerkten we in Den Oever, Harlingen of zelfs Delfzijl. We visten mosselzaad op de oostelijke Waddenzee. Koken deden we op een Primus-brandertje. Eigenlijk waren de scheepjes niet ingericht om zo lang van huis te zijn. Vader was mijn belangrijkste leermeester.’’

Rond zijn dertigste werd Kees zelf schipper, begin jaren zeventig van de vorige eeuw dus.

Invloed natuur

Jan Schot (61), die in 1984 op de mosselkotter ZZ 4 bij zijn oom Bart Schot begon, maakt een latere fase van de sector mee. Zijn eerste sterke herinnering is het gezamenlijk uitvaren nadat de zaadvisserijvergunningen waren opgehaald. ,,In de visafslag te Harlingen reikte d’n Opziener de vergunningen uit. We renden naar boord en visten op droogvallend mosselzaad onder Vlieland, prachtig zwart spul.’’

Hoewel de omstandigheden inmiddels moderner zijn, blijft één aspect onveranderd: de grote invloed van de natuur. Als schipper moet je beslissingen nemen, maar uiteindelijk heb je maar beperkte invloed op het resultaat. Die onvoorspelbaarheid zorgt volgens Jan voor een nederige houding.

Beide kwekers benadrukken het belang van leren van ervaren mensen. Kees leerde het vak vooral van zijn vader en een ervaren knecht, Johannes Schraver uit Bruinisse. Deze man was 25 jaar bij hen in dienst en werd toen schipper bij Rijkswaterstaat. Jan werd gevormd door zijn vader en oom Bart, die altijd optimistisch en goed gemutst was.

Belangrijk verschil

Een belangrijk verschil zit in hun kijk op verandering en traditie. Kees benadrukt dat je niet moet vasthouden aan ‘hoe het altijd is gedaan’. De visserij moet zich aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Jan legt meer nadruk op de onvoorspelbaarheid van de natuur, verstandig besluiten en het vermijden van onnodige conflicten. Beiden zijn daarbij pragmatisch ingesteld.

Ook de bestuurlijke betrokkenheid komt in de gesprekken terug; allebei hebben ze bestuurlijke ervaring. Kees was 25 jaar bestuurslid. Jan is nog steeds voorzitter in Zierikzee. Jan heeft vooral bestuurlijk veel geleerd van Daan van Doorn (ex-voorzitter PO-Mosselcultuur). Volgens Daan moet je altijd in gesprek blijven met je tegenspelers. En hierbij is een fles goede wijn goedkoper dan een dure advocaat…!

Hierdoor ontwikkelden beiden niet alleen vakkennis, maar ook een duidelijke visie op verantwoordelijkheid en leiderschap.

Jan combineert zijn werk als schipper op de ZZ 7 ‘Eenhoorn’ al jarenlang met bestuurlijke taken. Volgens hem is dat alleen mogelijk wanneer het bedrijf goed georganiseerd is en anderen zijn taken kunnen overnemen.

Afhankelijkheid

Ondanks alle veranderingen blijft volgens beide verhalen de menselijke factor belangrijk: ervaring, samenwerking, verantwoordelijkheid, aanpassingsvermogen. Maar belangrijker nog is de afhankelijkheid en het respect voor de natuur. Dit vormt nog steeds de kern van het vak.

De interviews laten daarmee niet alleen de geschiedenis van de mosselvisserij zien, maar ook hoe kennis en waarden van de ene generatie op de andere worden doorgegeven. Want inmiddels staat Jan zijn zoon Arne (28) gereed om het roer over te nemen.

Nico Laros