Aruba: visserij op een vakantie-eiland
AlgemeenORANJESTAD- De beroepsvisserij op Aruba heeft het moeilijk. De brandstofprijzen zijn hoog en de vis moet steeds verder uit de kust gevangen worden. Naast klimaatverandering, wat het koraal en de visstand aantast, zijn er de toenemende gevaren op zee. Vorig jaar nog verdwenen vier jonge vissers op zee. De Arubaanse overheid lijkt wakker geworden en is intussen gestart met actieve steun voor vissers…
Clifford Rosa (54) is al zestien jaar voorzitter van Stichting Rancho, genoemd naar een oude wijk van de hoofdstad Oranjestad, vlak aan zee. ,,In onze buurt woonden altijd veel vissers. De straten hebben allemaal een maritieme naam, zoals de Driemasterstraat en de Korvetstraat. Ik ben zelf opgegroeid in de Schoenerstraat. We hebben als wijk een eigen kleine werf naast de boulevard, voor onze eigen bootjes.”
Vroeger was daar de Schoenerhaven en werd vis verkocht in de markthallen. ,,Maar die zijn allebei weg”, verzucht Rosa. ,,Ook zijn er bijna geen vissers meer die nog een nacht wegblijven. Bij de werf van onze buurt is dat er nog maar één. Laatst overleed Carlos ‘Bolly’ Quandt, hij droeg zijn kennis helaas nooit over.” Het verdwijnen van de traditionele visserij gaat hem aan het hart. ,,Ons erfgoed op het gebied van de visserij is niet ontwikkeld, de kennis sterft steeds meer uit.”
Byron Boekhoudt werkt bij de directie Landbouw, Veeteelt en Visserij (LVV) van de Arubaanse overheid. Hij is positief over het aantal Arubaanse vissers. In ambtelijke taal: ,,Op basis van onze monitoring schatten wij dat Aruba tussen de zeshonderd en negenhonderd vissers telt die in belangrijke mate afhankelijk zijn van de visserij als bron van inkomsten. Wat wordt beschouwd als traditioneel, modern, commercieel of als bijverdienste, is een andere discussie nog. Het aantal boten hangt uiteraard samen met deze definities en is mogelijk nog moeilijker exact vast te stellen, maar het gaat zeker om enkele honderden.”
Clifford Rosa legt uit: ,,Mensen kunnen in het toerisme veel verdienen. Dan gaan ze op tonijn, merlijn en picuda vissen met toeristen.” Het zit hem hoog. ,,Op Aruba zijn ontelbaar veel restaurants. Die hebben allemaal ‘catch of the day’ op de menukaart staan. Maar denk maar niet dat het dan altijd om dagverse vis gaat. Vroeger werd ’s ochtends verse vis op de kade in Oranjestad verkocht, tegenwoordig is de vangst al verhandeld voor het schip weer terug is in de haven. Kopers zijn de duurste restaurants die het meeste ervoor betalen.”
Vis steeds verder weg
De vangsten gaan volgens ecoloog Oriana Wouters achteruit. Dit komt dit onder meer door klimaatverandering. Ze is klimaatonderzoeker met jarenlange ervaring in het analyseren van de maatschappelijke impact van klimaatverandering in de Caribische regio. Ze werkt voor een internationaal onderzoeksconsortium dat ondersteund wordt door UNESCO. In het Antilliaans Dagblad schreef ze onlangs: ,,Klimaatbestendigheid gaat ook over de zee, over de visstand, over de koraalriffen en over de kennis van visserij. Arubaanse vissers merken het al jaren: er is minder vis vlak voor de kust.”
Vissers zelf beamen dat ze steeds verder uit de kust moeten voor een goede vangst. ‘Meten is weten’, maar recente cijfers zijn er niet, alleen van de periode 2002 en 2012. Wouters: ,,De stand van de wahoo (een snelle roofvis) ging toen fors achteruit, de stand van de snapper halveerde zelfs.”
Dat de biodiversiteit in zee daalt, tonen ook buitenlandse onderzoeken aan. Wouters slaat alarm: ,,Er verschijnt rapport op rapport, maar het verleden leert dat er niets mee gebeurt.”
Een andere oorzaak is volgens haar de overbevissing. Een TEEB-rapport (The Economics of Ecosystems and Biodiversity) van de VN uit 2014 wijt dit voor een deel aan illegale visserij in de wateren van Aruba. ,,Er wordt niets aan gedaan, nieuwe cijfers zijn er niet en dat zegt op zich al genoeg.”
Ambtenaar Boekhoudt bevestigt niet dat er sprake is van overbevissing: ,,Er wordt vaak algemeen gesteld dat de vangsten zijn afgenomen, maar zulke uitspraken kunnen gemakkelijk verkeerd worden geïnterpreteerd of gebruikt in het nadeel van vissers en de visserijsector. Het is inderdaad voorgekomen dat er sprake was van illegale visserij, uit persberichten bleek wel dat illegale vissers in Arubaanse wateren werden aangehouden. Sinds de sluiting van de grens tussen Aruba en Venezuela lijkt dit echter aanzienlijk te zijn afgenomen.”
Onveiligheid op zee
Arubaanse vissers hebben ook te maken met toenemende onveiligheid op zee. In juli 2025 verdwenen vier opvarenden van de sportvisboot Energy na een dag vissen op zee. Dit leidde tot de grootste zoekactie ooit door het land, tot aan de kusten van Costa Rica en Nicaragua toe. Zelfs de Nederlandse marine, de Kustwacht van het koninkrijk en internationale autoriteiten werden ingezet. Ook Interpol zocht mee. Op social media werd voor de mannen gebeden en er werden overal op het eiland speciale kerkdiensten gehouden voor een goede afloop. Van de vissermannen Davey Croes, Jarred Croes, Aishell Tromp en Marcelo Heydenhen is helaas nooit meer iets vernomen.
Clifford Rosa, ooit opgeleid tot schipper-machinist aan het Eemsmondcollege in de Noord-Groningse stad Delfzijl, kent de gevaren van de zee. Hij voer eerst voor regionale rederijen vooral als machinist beroepsmatig tussen de eilanden, later als stuurman-machinist. Verder is hij al een kwart eeuw vrijwilliger bij de Arubaanse Search & Rescue, de reddingmaatschappij, nu als eerste kapitein. “De zee is onvoorspelbaar, het kan er angstaanjagend zijn. Het is heel triest om vier van die jongens op zee te zien verdwijnen, zonder dat we er ook maar iets vanaf weten.”
Intussen heeft de Arubaanse regering de Nederlandse Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV) gevraagd een verkennend onderzoek te doen naar de veiligheid van vissers. De Raad is ook bevoegd om veiligheidsonderzoeken op de eilanden van het koninkrijk in de Cariben te doen. Rosa: ,,Veertig jaar Status Aparte van Aruba heeft voor de vissers op het gebied van veiligheid geen ontwikkeling gebracht. Ik kijk uit naar de bevindingen van de OVV.”
Door de actualiteit gedreven bood de Kustwacht en de Directie Scheepvaart van het land Aruba de Arubaanse vissers recent een extra training aan op het gebied van maritieme veiligheid.
Overheid zet steun in
De Arubaanse minister Wendrick Cicilia van Toerisme, Transport en Arbeid stelde eerder dit jaar in een bijeenkomst met een vertegenwoordiging van de Arubaanse vissersgemeenschap de spanningen tussen de VS en Venezuela aan de orde. Het land zit er niet op te wachten dat boten met toeristen wat overkomt. Hij riep de vissers op om dichter bij de kust te blijven. Ook benadrukte hij het belang van goed functionerende radiocommunicatie, waar nu vissers soms alleen maar met een oude Nokiatelefoon werken. Ze moeten daarom beter contact onderhouden met de Aruba Ports Authority, ook in verband met Internationale piraterij en illegale visvangst van buitenlandse schepen.
Verder zegde de minister toe om vanuit de begroting van toerisme te komen met zogeheten Fish Aggregating Devices (FAD’s), die de visvangst vergemakkelijken en vergroten. Een FAD, een soort boei, trekt vissen aan zoals tonijn en mahi mahi (goudmakreel).
Deze vis verzamelt zich instinctief onder drijvende voorwerpen. De eerste van zes is inmiddels in de territoriale wateren van Aruba geplaatst. Byron Boekhoudt van de overheid: ,,Vissers die regelmatig actief zijn in de omgeving van de FAD’s geven aan dat deze locaties een grotere kans op succesvolle vangsten bieden, zowel voor traditionele beroepsvissers als voor sportvissers.”
Misschien dat later FAD’s meer in dienst zullen staan van de meer traditionele visserij door ze dichter onder de kust te plaatsen. ,,Alleen door samenwerking, training en verantwoord handelen kan de sector worden versterkt”, aldus minister Cicilia.
UNESCO Werelderfgoed
Clifford Rosa ziet zijn kans schoon nog iets te delen over zijn buurtschap Rancho. ,,We gaan bij de UNESCO pleiten voor erkenning van ons materiële en immateriële erfgoed. Op Aruba had elke buurt zijn eigen manier van vissen. In de regio Palm Beach ving men vooral masbango met netten, wij van Rancho waren lijnvissers op grouper en red snapper. Bij ons in de buurt was ook een natuurlijke zoutpan, zo konden we makkelijker de vis zouten en drogen.”
Tegenwoordig wordt er nog vooral op traditionele wijze gevist aan de westkant van het eiland. Aan beide kanten van de nieuwe vrachthaven van Barcadera zie je kleine nederzettingen, eigenlijk kleine werfjes, met bootjes van traditionele vissers.
Boten
Arubaanse vissers varen van oudsher traditioneel in kleurrijke, houten bootjes die variëren tussen de vijf en de acht meter. Aan boord zitten meestal een tot drie vissers, soms vier. Het type boot is onlosmakelijk verbonden met het lokale erfgoed. Meestal vaart men ‘s ochtends vroeg uit.
De boten zijn ambachtelijk gebouwd van het hout van de lokale kwihiboom en beschilderd met heldere, opvallende kleuren. De specifieke patronen en kleurencombinaties zijn vaak uniek voor de eigenaar, waardoor de boten vanaf de kust al direct herkenbaar zijn.
Sportvissers hebben supermoderne motorjachten van tien tot vijftien meter. Aan boord zijn dan een kapitein en een stuurman en vier tot zes toeristen. Ze vertrekken vanuit de haven van Varadero, van de Aruba Yacht Club of van de kleine haven in Oranjestad.
Visprijs
Ambtenaar Boekhoudt: ,,De visprijzen zijn in de loop der jaren relatief geleidelijk gestegen. Kleinschalige lokale vissers proberen de prijzen zoveel mogelijk stabiel en betaalbaar te houden, zodat de lokale bevolking toegang blijft houden tot verse en betaalbare vis. Binnen de sector bestaat bovendien een breed gedragen informele afspraak om prijsstijgingen te beperken.”.
Hij noemt voorbeelden: ,,Omgerekend naar euro’s is de prijs voor de meeste vissoorten zoals mahi mahi, tonijn, wahoo, picuda en bepaalde snappers tussen de e7,50- e12 per kilo (niet verwerkt), dus met ingewanden en alles. Voor hoogwaardige vissen zoals de djampau (tropische baarzen) en red snapper ligt de prijs tussen e9,50 - e12,50 per kilo niet verwerkte vis. Masbango en andere kleine vissen gaan voor e5,00- e6,50 per kilo.’’
Tot slot heeft Rosa nog een meer algemene maritieme boodschap: “Er moeten meer lokale jongeren gaan varen. Met meer maritieme kennis kun je meer voor ons land betekenen. Ik ben blij dat ik ooit met dat boemeltreintje naar de zeevaartschool in Delfzijl ben gegaan, héél ver weg. Dan zeggen wij: Delfzijl ligt ’tras di lomba di Dios’, letterlijk: ‘Achter de rug van God…’
‘Ik werd meteen in zee gegooid’
Reineldo (‘Nel’) Maduro heeft zijn eigen rancho, zijn eigen thuisbasis aan zee. Hij heeft de vangst net gewassen in zijn speciale schoonmaakhutje. Als hij net even achter de koffie zit komen er vrienden langs, er worden stoelen bijgezet. Een minitruck bezorgt ijs. Nel: “Mijn vader was ook al visser. Toen ik geboren werd heeft mijn opa me meteen in zee gegooid, haha!” De mannen zijn het over één ding eens: vroeger was alles beter. “Iedereen deed z’n ding, je respecteerde elkaar. Er was nog geen natuurbescherming of koraalrifbescherming, dat soort nonsens.” Nel: “Mijn vader viste sowieso verantwoord. Nu willen ze dertig procent van de wateren beschermen. Op wereldschaal is dat niks, maar voor ons heeft het veel impact.”
Ook kleinzoon Nathaniel schuift aan: “Alles is duurder geworden, kijk eens naar de brandstofprijzen! En dan klagen mensen dat de vis duur is. Neem vislijn. Je hebt er veel van nodig want je raakt het geregeld kwijt. Lood is ook duurder geworden.”
Vriend Loui: “De zee is gevaarlijk, er zijn veel haaien. Recent zijn nog vier vissers verdwenen. Er zijn altijd al veel mensen verdwenen op zee. Nu heb je ook nog piraten, drugsboten, illegale transporten van gasoline uit Venezuela. Je weet niet wat voor mensen je op zee tegenkomt. Er is nu ook veel meer wind, heel gek voor deze tijd van het jaar. “
Nel noemt: “Vissers moeten steeds verder weg om iets te vangen. Daar is ruwere zee, terwijl wij als traditionele vissers kleine, vaak houten bootjes hebben. Verder weg is bovendien veel duurder qua brandstof en er is meer gevaar. Nathaniel: ”Velen haken af. Als er steeds minder traditionele vissers zijn, verliest ons eiland cultuur aan het kapitalisme. Maar gelukkig zijn er nog restaurants die onze vis willen, anderen hebben de vriezer vol met importvis…”
Tekst en foto’s: Marius Bremmer (mdlbremmer@gmail.com)