Uitdagingen in de mosselzaadinvanginstallaties

HARLINGEN/YERSEKE – Mosselkwekers werken op de Waddenzee, de Oosterschelde en ook een beetje buitengaats. In de natuur dus, en dat werkgebied is per definitie dynamisch. Geen jaar, geen seizoen is hetzelfde. Nico Laros volgt een willekeurig aantal Zeeuwse kwekers en doet periodiek verslag van hun veelzijdige activiteiten.

Als je een heel nieuw spul aan boord krijgt om mzi’s te oogsten dan is het nog maar afwachten of alles ook draait zoals het wordt voorgeschoteld. Nou maak ik me daar bij Machinefabriek Bakker uit Yerseke niet zo druk om, maar ik bel half juli toch maar even met schipper Jan Sinke van de YE 55 ‘Arnaud-Magdalena’. Dit schip heeft een volledig nieuwe lijn aan boord gekregen om mzi-touw uit te hangen en daarna te oogsten. Davits, telwiel, geleiders, inloopwiel om te oogsten etc. Dit was nodig omdat de samenwerking met Roem van Yerseke werd beëindigd. De Roem kiest ervoor om alleen met het buizensysteem door te gaan. En ja als je dan een complete beug met invangtouw in de Oostpoort hebt liggen, maak je een keuze.

,,Het hele nieuwe systeem van Bakker werkt super goed. Omdat onze jongens voorheen met de YE 42 meevoeren om te oogsten, hadden die wel ervaring met het spul. Maar dit moet je wel even vermelden, Nico, want we hebben heel erg goed advies gehad van onze collega Jos Steketee (YE 72). Wat bij Jos nog wat verbeterd zou kunnen worden hebben wij aangepast. Mooi dat dit zo is gegaan, ik ben hem er oprecht dankbaar voor. We hebben nu 75% mzi-zaad geoogst en uitgezaaid in de Westkom, op de rug in de Botslenk en Oosterom 20A. Het mooie is dat we het schip niet hoeven te verleggen bij het oogsten; we verplaatsen ons via de geleiders. Maar ons schip is groot en heeft behoorlijke windvang met die dichte kont’’, vertelt Jan Sinke. Inderdaad, ik heb nog nergens ter wereld een ‘zaadinvanger’ gezien met een dichte kont.

Sinke vertelt optimistisch verder: ,,Aan Stompe hadden we geen zeesterretjes, maar aan Burgzand wel. Het zaad is nu 4.500 in een busje en verder geen stofje erin. We zijn iets eerder gestopt omdat er aan de noordkant van het Burgzand te veel stroom ging, dan kunnen we het niet houden. Met de springtijen moeten we daar goed op letten.’’

Een weekje later, op 23 juli, zit het mzi-seizoen er voor de YE 55 op en ligt alles weer netjes opgeborgen op de Oostpoort te Harlingen, gereed voor de volgende ronde. De terugreis naar Yerseke wordt ingezet.

Niet overal goed

Het gaat echter niet overal even goed, ik hoor ook dat er hier en daar uitdagingen zijn. Het is allemaal zo zwaar door de volle mzi-strengen, en met de sterke stroom komen er enorme krachten op. Gelukkig zijn vissers innovatief genoeg om te zoeken naar oplossingen. Je weet dat je moet dealen met een krachtige partner als ‘de natuur’, en als je daar met respect en goed ondernemerschap mee omgaat komt het met vallen en opstaan toch weer goed.

Want we moeten ons wel beseffen dat we nog maar zo’n 25 jaar bezig zijn in Nederland met mosselzaadinvang. Even opfrissen met wat voorbeelden:

-de Bouchot-cultuur (Frankrijk) met mosselkweek op palen in de getijdenzone bestaat al vanaf de 13e eeuw! Maar de laatste jaren stagneert deze eeuwenoude kweek opeens… Het toenemend aantal roofdieren, zoals spinkrabben, die door het warmere zeewater meekomen en ook het dichtslibben van de baaien en verzanding van de houten kweekpalen spelen een rol. Funest is de sterfte onder jonge mosselen door hittegolven wanneer de palen met laagwater droogvallen. Dit biedt wel weer kansen voor de kleine mosseltjes die de Nederlandse handelaren nu goed kwijt kunnen richting Frankrijk.

-In de Romeinse tijd, ca. 2.000 jaar geleden, werd er gebruik gemaakt van de zogenoemde ‘rekcultuur’, één van de oudste methodes.

-Enne, hoor je nog iemand over ‘bloemetjes’ (mosdiertjes)?

Kortom, we zijn hier nog maar ‘broekies’ in de mossel-invang. Dit moeten we wel in het achterhoofd houden.

Natuurlijk zal het wel eens een jaar mislukken met de oogst, maar hoe komen we daar dan samen doorheen? Toen ik in 1972 op de Visserijschool in Den Helder zat, ging ik s’morgens vroeg, voordat ik naar school ging, kabeljauw strippen bij de spanners die ‘vol en zoet’ binnenkwamen. De HD 68 van Rooie Kobus lag soms tot zinkends toe vol. Nu is er vrijwel geen grote kabeljauw voor onze kust meer te vangen. Zeebaars, pijlinktvis en mul had ik toen nog nooit gezien. En de Noordzee zit dit jaar barstensvol schelvis, ongekend. Ik bedoel maar: Het kan verkeren!

Verdroging

Ik heb nog even contact met Marinus Padmos (BRU 36/40), omdat ik hoorde dat de invang in de mzi-netten in het Malzwin nabij Den Helder tegenvalt. ,,De oogst van de mzi-netten in het Malzwin-gebied is inderdaad zeer teleurstellend, een probleem dat zich al meerdere jaren voordoet’’, vertelt Marinus. De primaire oorzaak is volgens hem de verdroging van de platen, waardoor het steeds ondieper wordt. Dat resulteert in een verminderde waterstroom, aangezien het water om de platen heen wordt geleid in plaats van eroverheen. Deze situatie leidt jaar na jaar tot een structureel slechtere oogst en wordt als een grote zorg ervaren. Van de 70 mzi’s van de Padmossen liggen er maar liefst 40 tot 42 in dit problematische gebied.

Het gebrek aan uitwijkmogelijkheden naar nieuwe mzi-gebieden verergert de situatie. Volgens de Producentenorganisatie (PO Mosselcultuur) zal het nog minimaal twee jaar duren voordat er nieuwe locaties beschikbaar komen.

Dit probleem treft niet alleen dit bedrijf van Padmos, maar ook collega’s zoals Roem van Yerseke, waar het water nog ondieper is (eveneens in het Malzwin), en ook de ZZ 6 bij de Zuidwal, waar verdroging eveneens als ‘een drama’ worden omschreven. Een mogelijke oplossing, het verplaatsen van de netten met circa 50-100 meter richting de vaargeul, stuit op bureaucratische obstakels bij Rijkswaterstaat, wat als zeer frustrerend wordt ervaren.

Zeesterren

Naast de slechte groei op de netten was er dit jaar ook sprake van een dubbel probleem door een grote hoeveelheid zeesterren in het Malzwin. De gebruikelijke strategie, waarbij door uitdunnen circa 90% van de zeesterren wordt verwijderd en een goede tweede oogst mogelijk is, was ditmaal niet effectief. Omdat er te weinig mosselen op de netten zaten, bevonden de zeesterren zich tussen het zaad, wat aanzienlijke schade veroorzaakt. Na een mislukte poging tot uitdunnen is daarom het besluit genomen om de schrapers in te zetten en de netten in één keer volledig leeg te halen.

In tegenstelling tot de problemen op de invangnetten, is de kwaliteit van de mosselen op de bodempercelen prima. De mosselen op het Wad tonen een goede groei en een positieve ontwikkeling van het vleesgewicht. Levering vanaf het Wad door Padmos is momenteel echter nog niet aan de orde, maar ze komen er aan. Dat geeft de burger moed.

Succes

We sluiten dit mosselnieuws van juli af met een successtory voor de YE 72. Maandagmorgen vroeg varen ze alweer naar het Inschot (Wolfshoek) om consumptiemosselen op te vissen. Deze mosselen zijn als halfwas tijdens de zaadviscampagne in mei gevangen op de Breesem. Nu worden ze al geleverd met 30% vleesgewicht.

De laatste mosselen zijn overigens voor de mosselautomaat van de mosselman te Yerseke. Geen sigaretten, kroketten of een frikandel, maar een emmertje kant en klare mosselen. Het emmertje is makkelijk om de schelpen na consumptie in te doen. Van maandag t/m zaterdag wordt de automaat gevuld met verse mosselen, betalen kan contactloos of via de webshop. Een leuk concept toch op de Koningin Julianahaven te Yerseke!

Nico Laros