Onzekerheid door strafpunten

ROTTERDAM – De herziene Europese Controleverordening betekent ook dat de systematiek van het opleggen van strafpunten is gewijzigd. Strafpunten kunnen grote gevolgen hebben voor visserijbedrijven, zeker bij ernstige inbreuken, ook in een (veel) later stadium bij subsidieaanvragen of zelfs voor al ontvangen subsidies. Oppassen dus! Advocaat mr. Remko Wijling (van Ardenne & Crince le Roy Advocaten N.V.) geeft uitleg.

,,De gedragingen die in ieder geval kwalificeren als een ernstige inbreuk stonden tot 10 januari 2026 opgenomen in de Beleidsregel ernstige inbreuken GVB 2020. Vanaf die datum heeft een wijziging plaatsgevonden en staan zij uitputtend opgenomen in artikel 90 van de (herziene) Controleverordening. Gedragingen die altijd als een ernstige inbreuk kwalificeren volgen uit artikel 90, tweede lid, van de (herziene) Controleverordening. Gedragingen die alleen onder omstandigheden als een ernstige inbreuk kwalificeren volgen uit artikel 90, derde lid, van de (herziene) Controleverordening, waarbij de omstandigheden zelf zijn vastgelegd in een bijlage.

Inleiding
Als een onderneming of een kapitein een ernstige inbreuk op het gemeenschappelijk visserijbeleid maakt, kan dat leiden tot een of meerdere sancties in de vorm van (straf)punten, een bestuurlijke boete of soms zelfs strafvervolging. Deze directe gevolgen van ernstige inbreuken zijn algemeen bekend.

Minder bekend is dat een ernstige inbreuk op een later moment ook gevolgen kan hebben voor aan een onderneming verleende subsidies of lopende aanvragen om subsidies. De exacte gevolgen hangen af van de ernst van de inbreuk en van de grondslag van de verleende subsidie. In deze korte bijdrage gaan wij nader op deze problematiek in, mede aan de hand van de per 10 januari 2026 gewijzigde systematiek bij het opleggen van (straf)punten.

Wat is een ernstige inbreuk?
Visserijondernemingen in Nederland dienen zich aan een groot aantal wetten en regels te houden. Deze regels vinden (vaak) hun oorsprong in Europese verordeningen en richtlijnen. Denk hierbij aan de Controleverordening waarin onder andere regels zijn opgenomen voor het aan boord hebben en aanlanden van ondermaatse vis. De verplichting om deze regels effectief en afschrikwekkend na te leven volgt eveneens uit Europese verordeningen en richtlijnen. In Nederland is gekozen voor een gecombineerd systeem van (straf)punten of een bestuurlijke boete en strafvervolging in het geval sprake is van een ernstige inbreuk.

De gedragingen die in ieder geval kwalificeren als een ernstige inbreuk stonden tot 10 januari 2026 opgenomen in de Beleidsregel ernstige inbreuken GVB 2020. Vanaf die datum heeft een wijziging plaatsgevonden en staan zij uitputtend opgenomen in artikel 90 van de (herziene) Controleverordening.

Gedragingen die altijd als een ernstige inbreuk kwalificeren volgen uit artikel 90, tweede lid, van de (herziene) Controleverordening. Gedragingen die alleen onder omstandigheden als een ernstige inbreuk kwalificeren volgen uit artikel 90, derde lid, van de (herziene) Controleverordening, waarbij de omstandigheden zelf zijn vastgelegd in een bijlage.

Wat zijn de directe gevolgen van een ernstige inbreuk?
Indien door de NVWA als toezichthouder een overtreding wordt geconstateerd en deze ook als een ernstige inbreuk wordt beoordeeld, kunnen aan een onderneming en een kapitein (straf)punten of een andere herstelmaatregel worden opgelegd, zoals een last onder dwangsom. Naast deze herstelmaatregelen kan oplegging van een bestuurlijke boete volgen of kan tot strafvervolging worden overgegaan in de vorm van een strafbeschikking.  

Als een onderneming of een kapitein meer dan 18 inbreukpunten heeft, leidt dit puntenaantal tot vergaande maatregelen ten aanzien van de (vis)vergunning of de aanwezigheid van een kapitein aan boord. Wel is het zo dat (inbreuk)punten niet voor een onbepaalde tijd boven het hoofd van een onderneming of kapitein blijven hangen. Indien sprake is van een inbreukvrije periode van 3 jaar, dan vervallen de punten automatisch.

Tegen al deze besluiten die - naar de ervaring leert – vaak pas enkele maanden na de feitelijke constateringen door de NVWA worden genomen, staat rechtsbescherming open. Tegen besluiten van de NVWA of RVO staat binnen 6 weken na de datum van verzending ervan bezwaar open. Tegen een strafbeschikking staat binnen 2 weken na de datum van verzending ervan verzet open.

Wat zijn de indirecte gevolgen van een ernstige inbreuk
Een ernstige inbreuk kan ook andere gevolgen hebben, namelijk het niet langer aanspraak kunnen maken op subsidies of zelfs het moeten terugbetalen van al verleende subsidiegelden. De exacte gevolgen variëren per inbreuk en subsidiegrondslag.

Indien sprake is van subsidies met een Europese grondslag, bijvoorbeeld subsidies ontvangen uit het Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV) of European Maritime Fisheries and Aquaculture Fund (EMFAF), dan hebben ernstige inbreuken waarvoor (straf)punten zijn opgelegd een direct gevolg op grond van de tekst van de Europese regelgeving zelf. Dit directe gevolg is dat er een periode volgt waarbinnen ondernemingen geen aanspraak kunnen maken op (nieuwe) subsidies. Ook kunnen reeds verleende subsidies worden teruggevorderd.

Niet elke ernstige inbreuk heeft dit gevolg. Tot aan de wijziging van de Controleverordening in januari 2026, gold voor sommige ernstige inbreuken een grens van 9 (inbreuk)punten. Deze grens volgde uit (de bijlage bij) de Gedelegeerde Verordening (EU) 2022/2181. Van belang is dat de ‘oude’ puntensystematiek hierbij als uitgangspunt werd genomen. Omdat deze systematiek is gewijzigd, ligt het in de lijn der verwachting dat ook tot een wijziging van de Gedelegeerde Verordening zal worden overgegaan. Voor zover bekend heeft die nog niet plaatsgevonden. Ook de website van RVO biedt op dit punt niet meer duidelijkheid dan dat meer informatie later volgt. Het is dus nog onzeker hoe dit zal gaan uitwerken.

Indien sprake is van subsidies met een nationale grondslag, bijvoorbeeld saneringssubsidies op grond van de Regeling nationale EZ-, LVVN- en KGG-subsidies, dan is sprake van een iets andere systematiek die (on)bedoeld zelfs strenger is dan de systematiek op Europees niveau. In de Regeling is namelijk de keuze gemaakt om het begaan van elke ernstige inbreuk als uitsluitingsgrond te hanteren voor uitsluiting en terugvordering van subsidies, zonder hieraan te koppelen dat er een (straf)puntenbesluit moet volgen. Ook geldt geen (straf)puntengrens. Alhoewel het effect meestal hetzelfde zal zijn, kan dus elke ernstige inbreuk – zelfs als slechts een waarschuwing wordt opgelegd – leiden tot forse gevolgen.

Rechtsbescherming
Ook tegen besluiten die betrekking hebben op subsidies staat rechtsbescherming open. Als echter een eerder (straf)puntenbesluit of een ander besluit vanwege een ernstige inbreuk de reden is voor intrekking of weigering van een subsidie, dan is de hoofdregel dat de ernstige inbreuk vast staat en daarover geen discussie meer kan en mag worden gevoerd in de bezwaarprocedure gericht tegen het subsidiebesluit. Dit vormt een forse inperking van de rechtsbescherming als geen bezwaar is ingediend tegen het eerdere puntenbesluit, bijvoorbeeld omdat het aantal punten zo laag was dat dit (op dat moment) niet leidde tot een gevolg.

Het is dan ook van groot belang dat al bij de keuze om bezwaar in te dienen tegen een (straf)puntenbesluit of een ander besluit vanwege een ernstige inbreuk wordt beoordeeld of er subsidies zijn verleend of binnenkort worden aangevraagd. Als dat het geval is, zal het indienen van bezwaar tegen een (straf)puntenbesluit - hoe laag ook - waarschijnlijk nodig zijn om er voor te zorgen dat later geen onomkeerbare situatie ontstaat.’’

van Ardenne & Crince le Roy Advocaten N.V.

Remko Wijling, advocaat