Hard werken om Creuses op oestertafels te kweken

YERSEKE – ‘Om half 7 aan boord van de YE 60 ‘Vertrouwen’ zijn, hij ligt voor het Mosselkantoor’. Dat was het appje van oesterkweker Aard Cornelisse (59). Op een mooie voorjaarsdag stapt Kees Taal aan boord en gaat een rondje mee de Oosterschelde op om een grote serie kweektafels van zakken met oesterbroed te voorzien. Dat broed is in een Frans lab geboren.

Het werkterrein van Zeeuwse oesterkwekers ligt op de Grevelingen en in de Oosterschelde, waar oesters op de zeebodem worden gekweekt en gevist. Tegenwoordig wordt ook gekweekt op zogenaamde tafels op bij eb droogvallende platen, ook wel off bottom kweek genoemd. Los van de bodem dus. Het is een methode waardoor de oesterboorder (een predator) geen of minder vat op de kostbare schelpdieren krijgt, zodat het risico op een misoogst wordt vermeden.

The Oyster Farm – het kweekbedrijf van Cornelisse (YE 60) en Nelisse (BRU 2) - kweekt triploïde oesters op tafels en streeft naar een aanzienlijk jaarlijks productievolume om zo het gehele jaar door te kunnen leveren aan zijn afnemers. Triploïde oesters kunnen jaarrond met een stabiele kwaliteit worden gekweekt.

Bijtijds stap ik aan boord en al snel wordt mij duidelijk dat wij vandaag met in totaal twaalf mensen het water op zullen gaan. Naast Aard komen ook Ella, Martine, Else Marie, Sandy, Sylvia en Dinu via het trappetje aan de kaai aan boord. Ella is de vrouw van Aard, Martine en Else Marie zijn hun dochters. De ingehuurde krachten Max en Lucien ontmoeten we later; die zijn al richting het perceel met de ‘Alpha’, een bijbootje dat noodzakelijk is bij het werk met oestertafels.

Aard Cornelisse: ‘Wat is er mooier dan bij opkomende zon naar je percelen varen’. - Kees Taal

Danny Nelis (57) en diens zoon Jesse (31) sluiten iets later met de BRU 2 ‘Scheldestroom’ ook aan. Marjorie, de vrouw van Danny, gaat ook vaak mee, maar die heeft vandaag werkzaamheden aan de wal. Dat geldt ook voor Adriaan, de zoon van Aard en Ella. Zo zie je maar, oesters kweken is een familiebedrijvigheid.

Arbeidsintensief en samenwerking
De motor van de YE 60 wordt gestart en met opkomende zon aan bakboord en zakkend water vaart Aard naar het perceel waar het werk vandaag verricht moet worden. Bij werkzaamheden op oestertafels is het verloop van het tij van groot belang.

De kweekpercelen op de Oosterschelde vallen maar kort droog en in die korte tijd moet er veel gebeuren. Creuse-oesters op tafels kweken vraagt namelijk ontzettend veel werk en dat moet ook nog eens staand in het water worden gedaan. Allemaal handwerk. 

Het oesterbroed moet in zakken op tafels worden uitgezet, regelmatig worden gecontroleerd, gedraaid, opnieuw worden geselecteerd (na groei) en in nieuwe zakken worden gedaan etc. Uiteindelijk kunnen de volgroeide Creuse-oesters dan meestal na twee jaar worden geoogst en verkocht. 

Aard vertelt onder het varen: ,,Omdat kweken op tafels erg arbeidsintensief is hebben wij recent de handen ineen geslagen en The Oyster Farm (TOF) opgericht. Het is een samenwerkingsverband tussen de firma’s Cornelisse (YE 60) en Nelis (BRU 2) waardoor wij nu samen oesterbroed inkopen (Creuse, Crassostrea gigas, zowel diploïde als triploïdie) en het hele kweekproces samen doen. Ook oogsten en sorteren wij samen, net als de verkoop en het leveren aan grote oesterverwerkers en inpakbedrijven in Yerseke. Maar ook wel aan afnemers elders in Europa. Momenteel experimenteren wij met T6- en T8-oesterbroed om de verschillen in groei, en dus efficiency in de teelt ervan te kunnen vaststellen. T6 is 6 millimeter, T8 dus 8 millimeter. We werken aan een jaarrond leveringscyclus en dat doen we nu door deze triploïdie oesters te kweken. Omdat deze oesters steriel zijn en zich niet voortplanten kunnen zij alle energie in hun groei steken. De oester blijft daardoor constant van goede kwaliteit. Bij traditionele diploïde oesters kun je van mei tot augustus je afnemers niet leveren vanwege dat dat type oester dan ‘melkt’, en dan dus niet geschikt is voor de markt.’’

Auteur Kees Taal in de bijboot met Danny Nelis (BRU 2). - Kees Taal

Werken op het (lage) tij
Na een half uurtje varen legt Aard de YE 60 perfect tegen de droogvallende plaat aan. In een opgewekte en gezellige sfeer gaat iedereen aan de zijkant van het schip van boord af en loopt door het nog zakkende water naar de tafels. Inmiddels is de bijboot ‘Alpha’ met Max en Lucien erin gearriveerd en later komen ook vader en zoon Nelis met de BRU 2 aanvaren. De BRU 2 kan minder goed het droge op en blijft daardoor iets van de plaat af liggen.

‘Parkeren’ aan de droogvallende plaat. - Kees Taal

De mannen beginnen direct de klaarliggende zakken op het dek over te zetten op de ‘Alpha’ waarmee de zakken naar de droogvallende plaat worden gebracht om die op de tafels te leggen. Alle anderen verzamelen elastiek, haken en tie-wraps en beginnen lopend op de plaat direct met het vastmaken van de zakken aan de in het water staande tafels. Die tafels – The Oyster Farm heeft er in totaal 1.100 stuks op meerdere platen staan - zijn in januari dit jaar al hier in het water gezet. Routinematig begint iedereen de zakken aan de tafels vast te maken door elastieken kruislings vast te maken aan zowel de zakken als de tafels. Daardoor ontstaat een stevige verbinding die moet voorkomen dat de zakken van de tafels raken. 

Max, Lucien en Dinu zorgen vanuit de bijboot voor gevulde zakken die door collega’s op de tafels worden bevestigd. - Kees Taal

Ik loop langs de tafels gelijk op met Ella, en samen met alle anderen worden de zakken met broed behendig en in hoog tempo vastgemaakt. Heel veel handwerk dus en daardoor een hele klus. De zakken hebben een formaat van ongeveer 100 bij 60 cm en zijn gevuld met 2.500 stuks T8-broed, totaal 700 gram in gewicht aan oestertjes per zak. 

Ella, de vrouw van Aard Cornelisse. Oesters kweken is een familiebedrijf. - Kees Taal

Na bijna vier uren stevig doorwerken (en praten) zijn alle zakken op de tafels geknoopt. Hier en daar wordt nog wat aanvullend werk gedaan, zoals tafels zo goed mogelijk weer rechtzetten omdat deze weggezakt waren in het zand. En ook worden pogingen gedaan om hier en daar het ergste draadalg van de tafels te verwijderen. Dat draadalg belemmert de groei van het oesterbroed en komt volgens de kwekers dit jaar extreem veel voor. 

Danny zet nog wat staken recht, die ter markering van het kweekperceel zijn aangebracht, waarna iedereen weer naar de YE 60 en de BRU 2 terug loopt. Tijd voor koffie en wat eten aan boord na dit zware werk! Het water is alweer aan het lopen, dus lang zal het niet duren voordat alle tafels weer onderwater staan. 

Om 13.00 uur worden de oesterkotters weer aan de steiger in de haven vastgeknoopt, wordt afscheid van elkaar genomen en gaat een ieder weer zijn of haar eigen weg. 

Klaar om te groeien. De zon en hogere temperaturen de komende tijd doen veel goed, binnenkort maar weer eens gaan kijken hoe het er bij staat. - Kees Taal

De oestertjes moeten nu eerst maar eens gaan groeien. De zon en hogere temperaturen de komende tijd doen veel goed en binnenkort maar weer eens gaan kijken hoe het er bij staat.

Kees Taal