Dagboek van een Visserman - Henk Buitjes - Week 17 - 2025

Net als in week 13 geldt er ook voor week 14 een inspanningsbeperking voor de MSC-garnalenvissers van maximaal 36 uur vissen per week. Dit is natuurlijk veel te weinig om een kotter draaiende te houden, ook al mag er gestapeld worden, zodat je in de ene week 72 uur kunt vissen en de andere week duimen kunt draaien.

Het frustrerende is dat er door de niet-MSC-vissers leuke besommingen worden gemaakt doordat de garnalenprijzen hoog zijn (15,25, 14,60 en 14,00 euro per kilo) en er voor deze vissers geen vistijdbeperkingen zijn. Dit zorgt voor onvrede onder de MSC-vissers en het zorgt er tevens voor dat steeds meer vissers uit Denemarken, Duitsland en Nederland op zoek zijn naar een andere handelaar die niet-gecertificeerde garnalen afneemt, zodat de vissers verlost zijn van de zeer knellende urenbeperkingen en er weer brood op de plank kan komen, wat met MSC in de huidige situatie niet mogelijk is.

Meting NOx

In week 14 begint onze visweek eigenlijk pas op dinsdag 1 april. Omdat we na plaatsing van een katalysator de NOx-meting nog moeten doen en Emficon, de katalysatorleverancier, deze dag in Harlingen aanwezig is om een meting te doen bij een binnenvaartschip, maken we gebruik van de situatie en plannen de meting aansluitend op dezelfde dag en dezelfde locatie.

Rond de middag is de meting bij het binnenvaartschip afgerond en kan de meting bij ons aan boord gaan plaatsvinden. Nadat er allerlei sensoren zijn aangesloten en de meetapparatuur gekalibreerd is, gooi ik de touwen los en vaart Alfred het schip buiten de haven richting de Boontjes waar er gemeten gaat worden op 100% , 90%, 70% en 50% van het beschikbare vermogen van 221 kW. We varen voor het tij richting Kornwerderzand, waarna het tegen het tij weer richting Harlingen gaat.

Halverwege het metingsproces hoor ik wat gemopper op het achterdek, waar de metingsapparatuur staat opgesteld. Er zijn wat technische problemen, zodat de meting niet naar tevredenheid verloopt. Ook na enige aanpassingen blijven de problemen zich voordoen, zodat er later nogmaals gemeten zal moeten worden. Dit is een streep door de rekening, want hierdoor kan ik de subsidieaanvraag voor stikstofreducerende maatregelen nog niet afronden bij de RVO, zodat het toegezegde en zeer welkome subsidiebedrag noodgedwongen nog niet kan worden overgemaakt naar mijn visserijbedrijf.

Giekdraad

Nadat we in de haven van Harlingen zijn aangekomen en we weer met z’n tweeën aan boord zijn, maken we alles in gereedheid om te vertrekken naar zee. We stomen eerst naar Vlieland, waarna we onze visreis aanvangen vanaf de haven van dit eiland. We vissen 36 uur achter elkaar door boven Vlieland, de Eierlandse gronden, het Stortemelk en het Thomas Smitgat.

Het is en blijft zuinig; we komen niet hoger dan 40 kilo op een trek bij de nacht en 20 kilo overdag. Van de ZK 21 hoort Alfred dat er maandag en dinsdag overdag, met dik water, ook 40 kilo gevangen is, zodat het visruim van de ZK 21 deze week iets beter gevuld is dan het visruim van de ZK 37.

Als we donderdagmiddag 3 april aan het eind van de middag gaan halen, zien we de giekdraad aan stuurboordzijde schoksgewijs op de trommel draait. Alfred kijkt in het lierenhok en geeft de geleiderol een tik met een moker om te controleren of deze nog over z’n as draait. Als de stuurboordgiek even later op en neer wordt bewogen ontdek ik het euvel: een van de blokken waar de giekendraad doorheen loopt, draait niet goed en veroorzaakt het schokken. Omdat we nog maar een paar keer zullen halen en de schijf niet helemaal stil staat, besluiten we om door te vissen en het blok de volgende ochtend in de haven van Harlingen te voorzien van zowel een nieuwe schijf als een nieuwe as.

Voorbeeldberekening

Intussen wordt er druk gecommuniceerd met collega’s, visserijbestuurders en garnalenhandelaren over de problemen die er zijn voor het MSC-certificaat voor de garnalenvisserij en de vissers die onder dit label garnalen aanvoeren. Zelf stuur ik een voorbeeldberekening waarbij het verschil wordt geschetst tussen een MSC-visser en een niet-MSC-visser naar collega’s, bestuurders, garnalenhandelaren en via een collega ook naar Christien Absil van MSC-Nederland, met het verzoek om snel in actie te komen en te zorgen voor meer perspectief voor de MSC-vissers, omdat de financiële situatie van veel vissers zo langzamerhand onhoudbaar wordt. Afgelopen herfst was het voor de buitenvloot bepaald geen hosanna en ook deze winter heeft niet veel opgeleverd, zodat de huidige vistijdbeperkende maatregelen niet met gejuich worden ontvangen door de vissers.

De handelaren die ik spreek willen maar wat graag meer garnalen, maar willen ook vasthouden aan MSC. Ze zien de noodzaak om het certificaat snel aan te passen aan de huidige tijd, maar kunnen zelf weinig anders doen dan wijzen naar de PO’s, die het MSC-certificaat hebben en die aan zet zijn om te zorgen voor meer ruimte voor z’n vissers binnen dit certificaat.

Bestuurders

Binnen de afdeling Lauwersoog van de Nederlandse Vissersbond wordt al meer dan een jaar gepleit voor een aanpassing van het MSC-certificaat voor garnalen aan de huidige tijd. Dat er vorig voorjaar een aantal vissers uit het MSC is gestapt, heeft niet gezorgd voor meer actie bij de betreffende bestuurders.

Ook nu is het moeilijk om bestuurders te bereiken of te motiveren tot snel ingrijpen in een netelige situatie. Ik zie dat voorzitter Nooitgedagt van de Nederlandse Vissersbond mijn, ook aan hem toegezonden, voorbeeldberekening heeft gelezen, maar er komt geen reactie. Nou ben ik dat wel gewend en ik maak mij er ook niet druk om.

Maar ik verwacht wel dat een bestuurder gaat bewegen als er crisis is. En het is crisis in de garnalenwereld! Het voortbestaan van MSC-garnalen staat hevig onder druk doordat steeds meer vissers uit het MSC stappen, en voor de vissers wordt de situatie nijpend omdat er niets verdiend wordt en de rekeningen wel blijven komen.

Collega Johan Jeeninga (WR 126) trekt regelmatig aan de bel bij visserijbestuurders, garnalenhandelaren en Christien Absil van MSC over de huidige situatie in Garnalenland. Ook probeert hij in contact te komen met de voorzitter van de NVB. Na enkele pogingen krijgt hij via de app eindelijk antwoord; een antwoord dat je niet echt verwacht van iemand die al 38 jaar werkzaam is als bestuurder in de visserijsector. De voorzitter heeft begrip voor de situatie van Jeeninga, maar kan er niets aan doen dat er geen garnalen zijn. Ook is de Vissersbond geen sociale verzekering en is Jeeninga visserijondernemer die daar zelf voor heeft gekozen. ‘Zoek tijdelijk ander werk in de maritieme sector’, krijgt Jeeninga als advies. ‘Hier is veel werk en goed te verdienen. Met een Groot Vaarbewijs, zoals ik heb, kun je een goede boterham verdienen als invaller’, aldus Nooitgedagt.

Met dit soort antwoorden twijfel je als visserman of de betrokken bestuurder door heeft wat er speelt onder de leden en wat de oorzaken zijn van deze problemen. Ik begrijp best dat niet alles met één vingerknip is op te lossen, maar je verwacht wel dat de voorzitter van een visserijorganisatie zich met meer dan 100% zal inzetten om de ontstane situatie op te lossen en dit ook zal zeggen tegen een visser die een noodkreet uit, zoals Jeeninga heeft gedaan. Voorzitter zijn van een visserijorganisatie is geen 9 tot 5 baan, maar is net als een burgemeester of de minister-president, een baan voor 7 dagen in de week en 24 uur per dag. Als er crisis is, dan moet de voorzitter zichtbaar zijn, leiding geven en de lijnen uitzetten. 

Ook zullen de PO’s zich moeten beraden over het lidmaatschap van niet-MSC-vissers en de belangenbehartiging die voor deze vissers wordt gedaan. In het MSC-certificaat staan de Nederlandse PO’s, verenigd in het CVO, vermeld als aanvragers van MSC. Deze aanvraag doen ze voor al hun leden. De PO’s conformeren zich aan MSC, maar ondersteunen gelijktijdig ook de niet-MSC-vissers. Iedere zeeman weet dat je niet met hetzelfde schip twee verschillende koersen kunt aanhouden. Er zal een keuze moeten worden gemaakt: stuurboord of bakboord. Met andere woorden MSC of NIET-MSC. Dit houdt in dat de PO’s afscheid zullen moeten nemen van verscheidene leden.

Verzetsstrijder

Op vrijdagmiddag 4 april gaan m’n vrouw en ik naar Zoutkamp, waar de opening plaatsvindt van een nieuwe wisselexpositie in het Visserijmuseum. Deze expositie heet ‘Wad in beeld’. met schilderijen van de Waddenschilders Geurt Busser en Nanny ter Wiel, foto’s van het Wad door leden van de fotoclub ‘De Marner Kiek’ en gedichten over het Wad van de Zoutkamper schrijver en tekstdichter David Jan Hartsema.

Tevens is er in het museum in het kader van ‘80 jaar vrijheid’ een interactieve tentoonstelling over dit onderwerp. Het verhaal van de Zoutkamper visserman, schipper van de palingaak ‘Johanna Geertruida’ en verzetsstrijder Jan Bottema, die ook een rol heeft gespeeld in het zogenaamde ‘Englandspiel’, staat daarin centraal. Beide exposities duren tot 31 oktober van dit jaar.

Rekeningen

Ondanks m’n oproep in Visserijnieuws om de vistijdbeperkende maatregelen voorlopig op te schorten en alleen te beperken tot 72 uur bij een te lage LPUE-waarde, blijft alles bij het oude. Niet meer dan 36 uur vistijd komt uit de koker van de MSC-stuurgroep. Dit heeft tot gevolg dat er weer een aantal garnalenvissers uit Duitsland en Nederland uit het MSC stappen.

Zelf hebben we voor de ZK 37 ook geïnformeerd wat de mogelijkheden zijn en of er nog een afnemer is die niet-gecertificeerde garnalen kan gebruiken. MSC staat niet alleen voor ecologische duurzaamheid maar ook voor economische en sociale duurzaamheid, en daar is op dit moment geen sprake van. Iedere week komen er rekeningen die betaald moeten worden en dat kun je niet doen als er maar 36 uur gevist mag worden.

Naast de maandelijkse rente en aflossing, het SFM en de verzekering van de kotter, liggen er ook twee rekeningen (contributie en leges vergunningaanvraag) van de Vissersbond op de mat. Deze laat ik nog maar even liggen totdat er weer meer verdiend wordt. Het lijkt me prima dat de niet-MSC leden dit eerst voorschieten.

We gaan maandag 7 april net als de vorige keren eerst naar Vlieland en beginnen daar met de eigenlijke visreis. Het is doodtij; er loopt dus weinig stroom en ook is er weinig wind, zodat het water overdag kraakhelder is. Bij de nacht is het iets beter, maar waar we een week eerder nog 40 kilo konden vangen, is het nu maximaal 20 kilo. Overdag is het helemaal droevig gesteld, met bijna lege zakken.

We stomen een eind oost op, richting het Bornrif. Hier is nog wat kleur aan het water, maar ook nu halen we bijna lege zakken boven, met hier en daar een garnaal en verder knikkerkwallen.

Na verscheidene pogingen op diverse plekken, houden we het dinsdagavond voor gezien. We stomen naar Lauwersoog, omdat dit wat dichter bij huis is en omdat deze haven toch beduidend goedkoper is dan de haven van Harlingen.

Eindelijk meer uren

Voor visweek 16 is eindelijk iets meer ruimte gekomen voor de MSC-vissers. Het liefst had iedereen graag onbeperkt willen vissen, maar het besluit van de MSC-stuurgroep om te komen tot een beperking tot 72 uur per week is in ieder geval een stap vooruit. Deze maatregel geldt tot 24 juni van dit jaar indien de LPUE-waarde onder referentiewaarde 1 eindigt. In de tussentijd zal er bekeken worden op welke manier er tot een verbeterd en werkbaar managementplan gekomen kan worden. Door dit besluit veranderen we ons plan en gaan maar weer een poging ondernemen om garnalen te vangen.

We vertrekken net na middernacht op maandagochtend en stomen richting Helgoland, waar onze visreis begint. We vissen bij de Amrumbank, het wrak van Job, de Kompasroos, de Theeknobs, het Holtknobsloch en het Vortraptief voor 20, 30 of 40 kilo per trek. Ook hier is het zuinig, maar doordat we iets meer vistijd kunnen maken komen er toch garnalen in het ruim en wordt er een kleine besomming gemaakt.

Haring

Donderdagavond 17 april zijn we weer in de haven van Lauwersoog. We lossen de volgende ochtend, waarna we het schip later die dag op z’n paasbest aan een steiger aan de noordzijde van de haven vastmaken.

Na een druk Pasen, waarbij ik zoon Harm in z’n viskar op de markt in Groningen help met het schoonmaken van zoute haring - die door Harm wordt aangeprezen als ‘Haring van Buitjes, met of zonder uitjes! - maken we ons op voor een nieuwe visreis. Het is de bedoeling dat we ‘overweeks’ gaan. Dit houdt in dat we 72 uur vissen in zowel week 17 als in week 18.

Hulp in Nood

Jammer is het wel dat ik zo de jaarvergadering van vissersvereniging Hulp in Nood op vrijdagmiddag 25 april met gastspreker Christien Absil van MSC dan niet kan bijwonen.

Henk Buitjes, ZK 37

henkbuitjeszk37@online.nl