Feestje onder donkere wolken

LAUWERSOOG – Visafslag Lauwersoog maakt er een feestje van. Het noordelijke afslagbedrijf bestaat vijftig jaar. Zaterdagmorgen 16 september wordt tijdens de Open Bedrijvendag op de haven een jubileumboek gepresenteerd met een halve eeuw aan afslagverhalen.

Op woensdag 26 september 1973 loste de eerste kotter zijn (garnalen)vangst op de moderne Visafslag Lauwersoog. Op nieuw land, vier jaar na het afsluiten van de Lauwerszee. Het wemelde er van de belangstellenden. De interprovinciale Visafslag Lauwersoog – eigendom van de provincies Groningen en Friesland - nam de plaats in van de kleine afslag in Zoutkamp, maar bleek al snel ook in trek bij Wieringer, Urker en Deense kottervissers te zijn. Vooral onder de bezielende leiding van Jaap Zwartveld gingen de aanvoer en omzet crescendo. Bergen kabeljauw werden er aangevoerd. Smoordruk was het, voor iedereen. Ook voor de vestiging van de Rabobank op de afslag. Een uitbreiding van zowel de haven als de afslag waren al heel snel nodig. Na de uitbreiding in 1983 kon er honderd ton vis per dag worden verwerkt…

Toen de overheidsteugels werden aangetrokken kwam een ommekeer. Invallen, inbeslagnames, dozen administratie die in de fik gingen en uiteindelijk in september 1986 Zwartveld twaalf dagen voor verhoor in Assen in de bak. Gedeputeerden kwamen in het verdachtenbankje, maar niet vervolgd. Ook Zwartveld gaat vrijuit. Een bezopen toestand, met gouden tijden voor de vissers. Op Lauwersoog was het daarna wel gedaan met de grijze markt en ‘zeevis’ in de boekhouding. Vissers bleven weg. Zwartveld wilde (samen met het personeel) de afslag wel overnemen. Het vervolg is soap-waardig. Want toen Zwartveld eind jaren tachtig overstapte naar de geprivatiseerde afslag Den Helder benoemden de provincies Harmannus Gomarus in zijn plaats, een man uit het kamp van de vijand, want voormalig hoofd bij de Algemene Inspectie Dienst (AID, nu opgegaan in de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit). De boodschap is helder: schoon schip maken, bestuurders uit de wind houden. Als de afslag een paar jaar later financieel in de problemen komt, moet Gomarus alweer zijn biezen pakken. Auteurs Carlien Bootsma en Emma Bolt hebben het met veel gevoel opgeschreven. Ook de weg naar privatisering. De helft van de aandelen is via de CIV in handen van de vissers, de Stivilo heeft 20 procent en vishandelaren bij elkaar 30 procent. Het jubileumboek leest als een trein. Vissersdochter Anna Groenia tekende voor de fotografie.

Nu

Anno 2023. Op een donderdagmorgen half augustus lost de ZK 10 die dag als eerste zijn garnalenvangst. 1.800 kilo, en daarmee zijn de broers Lukkien in vergelijking met veel collega’s spekkoper. Waar blijven de garnalen dit jaar? Drie afslagmedewerkers helpen bij het lossen van de garnalen. Even later wordt de zeef gestart. Er volgt nog een tiental garnalenvangsten.

In de mijnzaal is zojuist de verkoop van start gegaan. De NG 10 is de enige aanvoerder. Hoog in de kopersbanken zitten drie vaste vishandelaren, die het moeten opnemen tegen een groeiend aantal onbekende thuiskopers. Jan Wieringa leidt beneden bij de klok de veiling. De sfeer is gemoedelijk.

Afslagdirecteur Barbara Holierhoek komt even van bovenaf meekijken. Loopt daarna naar beneden, voor een foto naar buiten naar de ZK 10. In de kantine worden Gerard de Jong van de NG 10 en voorzitter Koos Merema van de Raad van Commissarissen begroet, nog even langs bij bedrijfsleider Sikke Westra en dan naar het kantoor, waar Klaske Visser op haar post zit. Sikke en Klaske werken allebei meer dan veertig jaar op de afslag.

Barbara Holierhoek, getrouwd met visserman Thijs Yska en woonachtig in het Friese Makkum, was al als relatie-adviseur in dienst van de visafslag toen ze per 2021 als afslagdirecteur werd benoemd. Lauwersoog voelt voor haar als thuishaven. Na de visserijschool op Urk viste zij lang geleden vanuit Lauwersoog bij Jan ‘Disco’ op de LO 5. Daarna werd ze voorzitter van de (nu opgeheven) vissersvereniging Ons Belang in Harlingen en vervolgens van Hulp in Nood in Zoutkamp/Lauwersoog en verdiende haar brood als scheepsmakelaar. Al tig jaar is zij een betrokken bestuurder in de Waddenregio, weet van de hoed en de rand. Momenteel is zij secretaris van het Waddenzee Visserij Platform, een adviesorgaan.

Verantwoordelijkheid

Nee, het gaat natuurlijk niet goed op de afslag. Waar wel? Steeds donkerder wolken pakken zich samen, de onzekerheid op de vloot is groot. Met 1,5 miljoen kilo garnalen en 1 miljoen kilo vis kwam de afslagomzet in Lauwersoog vorig jaar uit op 14,1 miljoen euro. Dat zal in het tot nu toe zeer magere jaar 2023 niet lukken. Er worden net als vorig jaar rode cijfers geschreven. Als het verkeerd afloopt met de stikstofdiscussie en de garnalenvloot straks onvoldoende uren mag vissen, dan heeft de afslag geen bestaansrecht, beseft Holierhoek terdege.

Holierhoek voelt verantwoordelijkheid voor het trouwe all-round personeel, 17 FTE in totaal. En verantwoordelijkheid voor de klanten om de service op peil te houden. Een duivels dilemma in een verliesdraaiende onderneming. Zeker in de zomervakantiemaanden is dat puzzelen. Als daar ruimte voor is wordt personeel uitgeleend aan vishandelaar Spijkerman tegenover de afslag. ,,Zo helpen we elkaar op deze haven.’’

Bij haar aantreden is eerst een inhaalslag gemaakt met achterstallig onderhoud aan het afslaggebouw. Hallen zijn geïsoleerd, metselwerk en kozijnen aangepakt, koeling vernieuwd. Er werd bijna één miljoen euro geïnvesteerd. Geplande investeringen zijn nu op on hold gezet, bijvoorbeeld voor een nauwkeurige conserveertrommel. Er wordt goed op het opgebouwde financiële buffertje gepast. Uiteraard wordt er nagedacht over scenario’s. Biedt krabbenvisserij perspectief? En samenwerking met de Rousant in Zoutkamp?

,,In 2021 ging het nog best redelijk. Stikstofproblematiek kenden we niet zo goed en dachten: Dat lost vanzelf wel op. Let wel, het draait hier allemaal om de mensen. Die zich met hart en ziel inzetten voor het bedrijf. En dus hebben we twee jaar geleden opdracht gegeven voor een mooi jubileumboek. Terecht!’’