Snelle oplossing dodelijk gemaal IJmuiden

IJMUIDEN/WAGENINGEN – Stichting DUPAN en Rijkswaterstaat gaan de mogelijkheden onderzoeken om ook schieraal over de dijk te zetten bij het gemaal IJmuiden. Dit is verreweg het grootste knelpunt en dodelijkste sluizencomplex voor paling in Nederland.

LNV-minister Adema stuurde vorige week het rapport ‘Inventarisatie knelpunten voor schieraalmigratie in Nederland’ naar de Tweede Kamer. Dit rapport van Wageningen Marine Research is met waterbeheerders en de sector besproken. 

Het grote gemaal-sluizencomplex van IJmuiden staat met stip bovenaan in de lijst van kunstwerken met de grootste schieraalsterfte. Van de 77 ton schieraal die er gemiddeld jaarlijks passeert overleeft naar schatting 9,6 ton dat niet. Het monumentale gemaal Stroïnk in noordwest-Overijssel staat met een sterfte van gemiddeld 4,2 ton op de tweede plaats, Waterwolf Elektra in het Groningse Reitdiep op de derde plaats met 1,67 ton. In de top tien wordt alleen bij gemaal Leemans (Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier) paling over de dijk gezet.

Gemaal IJmuiden is sinds enkele maanden in het nieuws vanwege de dodelijke werking ervan voor naar schatting zo’n 10.000 trekkende palingen per jaar en de vervanging van een (even visonvriendelijke) pomp. Een technische oplossing om het gemaal voor migrerende vissen als paling veiliger te maken is er volgens Rijkswaterstaat voorlopig niet.

De stichting DUPAN, waarin de beroepssector voor paling is vertegenwoordigd, heeft een goed werkende, tijdelijke oplossing die bewezen werkt: Paling Over De Dijk (PODD). Beroepsvissers zetten het water voor het gemaal af, vangen palingen op en laten die voorbij het gemaal weer vrij. Dit jaar, in het trekseizoen van de palingen, kan deze oplossing al uitvoerbaar zijn, aldus DUPAN. 

De commotie over het gemaal ontstond, toen bleek dat RWS een kapotte pomp gaat vervangen door hetzelfde, voor palingen schadelijke type. Een aantal natuurorganisaties stond direct op hun achterste benen. Alex Koelewijn, voorzitter van DUPAN kijkt er genuanceerd naar: ,,Veiligheid gaat voor alles. Als zo’n pomp stuk is, dan kun je niet te lang wachten. Vervanging is nu gewoon nodig en uiteraard vinden wij het jammer dat er nog geen visvriendelijk alternatief voor handen is. Maar met ons project Paling Over De Dijk als tijdelijke maatregel kan veel van de schade voor de palingstand worden voorkomen.’’ 

In 2022 werden bijvoorbeeld in de Nederrijn bij Maurik zo’n 10.000 migrerende palingen door middel van PODD onbeschadigd voorbij het stuwcomplex geholpen. De totale sterfte op die plek werd daarmee teruggebracht tot ruim onder de 5%. Ook op andere plekken in Nederland werd het project succesvol uitgevoerd. Daarmee is Paling Over De Dijk bewezen effectief als tijdelijke maatregel op belangrijke migratieroutes. De Waterkrachtcentrale bij Maurik/Amerongen staat op nummer 25 in het inventarisatierapport van WMR.

,,PODD staat of valt met de medewerking en financiële steun die de waterbeheerder wil verlenen’’, zegt Norbert Jeronimus van DUPAN. ,,Om die reden kwam IJmuiden bij de projectorganisatie van PODD niet eerder aan bod. De noodzakelijke vervanging van de pomp gaf echter een directe aanleiding om deze oplossing alsnog aan te bieden. Met de inzichten die er nu zijn over de effectieve werking van PODD, hoopt DUPAN dat nut en noodzaak van deze goede tijdelijke oplossing door meer waterbeheerders wordt ingezien.’’

WMR schrijft in haar rapport over IJmuiden: ,,Het gemaal-sluizen-complex bij IJmuiden wordt op korte termijn vernieuwd, echter de eerste nieuwe aanschaf van een gemaalpomp wordt identiek aan de huidige zeer schadelijke pompen, waardoor de sterftekans ook in de nieuwe situatie vergelijkbaar zal blijven. Voor toekomstige vervangingen van pompen is er met oog op de huidige grote schieraal verliezen sterke noodzaak om visvriendelijke pompen aan te schaffen en te installeren.

De Nieuwe Waterweg (384 ton), Haringvlietsluizen (286 ton) en de twee sluizen in de Afsluitdijk (samen 223 ton) laten verreweg de hoogste biomassa’s schieraal door zonder sterfte.

Minister Adema schrijft dat hij Wageningen Marine Research ook zal vragen om inzicht te geven in barrieres voor de intrek van glasaal in Nederland.