Klopt het wel dat bodemberoerende visserij net zoveel CO2 uitstoot als de luchtvaart?

UTRECHT/IJMUIDEN - ‘Klopt het dat de bodemberoerende visserij jaarlijks net zoveel CO2 uitstoot als de luchtvaart?’. Vorig jaar kwamen hier verschillende vragen over binnen op Vistikhetmaar na verschijning van een artikel in ‘The Guardian’. Dat artikel was gebaseerd op een wetenschappelijk onderzoek van Sala et al. (2021). Sindsdien worden de resultaten van dit onderzoek in verschillende discussies genoemd.

Koolstofdioxide (CO2) is het belangrijkste broeikasgas, extra menselijke uitstoot vanuit de industrie is daarmee verantwoordelijk voor opwarming en klimaatverandering op de aarde. Met als gevolgen: zeespiegelstijging, verzuring van het zeewater, extremer weer en aantasting van ecosystemen. Daarom is in het Parijsakkoord in 2015 afgesproken om de (extra) menselijke uitstoot van CO2 in 2050 terug te brengen tot nul.

Vorig jaar werd een wetenschappelijk artikel gepubliceerd waarin de uitspraak werd gedaan dat bodemberoerende visserij jaarlijks verantwoordelijk is voor een CO2-uitstoot die hoger zou liggen dan de gehele jaarlijkse CO2-uitstoot van de luchtvaart. Deze stelling leidde tot veel discussie en verschillende mediakanalen zijn daarmee als headline aan de slag gegaan, met verwarring tot gevolg. Maar klopt deze stelling wel? Het korte antwoord: nee, niet helemaal. Wij leggen uit waarom. 

Link bodemberoering en CO2 uitstoot

De bodemberoerende visserij maakt gebruikt van netten die over de zeebodem slepen, waardoor de bovenste laag van de zeebodem omgewoeld wordt. In de zeebodem zit organisch koolstof opgeslagen. Als de zeebodem onverstoord blijft kan deze koolstof (net zoals andere stoffen) duizenden jaren blijven zitten. Maar op het moment dat deze koolstof wordt blootgesteld aan de waterkolom, waar zuurstof in zit, worden er nieuwe stoffen gevormd, zoals koolstofdioxide (CO2). Dit proces heet mineralisatie. Dit is precies wat er gebeurt als sleepnetten de bodem omwoelen: voorheen opgeslagen koolstof komt vrij uit de zeebodem, reageert met zuurstof en vormt CO2. 

De oceanen nemen CO2 op uit de atmosfeer en dit buffert als het ware de broeikasgasuitstoot in de atmosfeer. Maar hoe meer CO2 in de waterkolom zit, hoe minder CO2 vanuit de lucht door de oceaan opgenomen kan worden. Als koolstof vrijkomt vanuit de zeebodem, raakt de waterkolom als het ware sneller ‘verzadigd’ met CO2. Daardoor kan er minder CO2 uit de lucht worden opgenomen in de oceaan. Ofwel, minder buffer voor het broeikaseffect. 

Het veelbesproken artikel

In hun veelbesproken artikel Protecting the global ocean for biodiversity, food and climate (Sala et al. 2021) probeerden wetenschappers vast te stellen hoeveel van de opgeslagen koolstof in de zeebodem vrijkomt in de zee wanneer deze wordt omgewoeld door sleepnetten. Door middel van satellietbeelden tussen 2016 en 2019 waarop de activiteit van de wereldwijde bodemberoerende visserij is vastgelegd, stelden de wetenschappers dat 1,3% van de gehele zeebodem elk jaar omgewoeld wordt door de visserij.

Voor hun onderzoek gebruikten de wetenschappers bepaalde computermodellen, waarvan vooral het koolstof-uitstoot-model na publicatie de volle aandacht kreeg. Het was namelijk een van de eerste modellen die keken naar de impact van bodemberoerende visserij op de uitstoot van broeikasgassen uit de zeebodem in de waterkolom. Daarbij legden ze ook de link met klimaatverandering. Zij concludeerden dat een toename van beschermde zeegebieden die volledig zijn gesloten voor de visserij (zogeheten no-take Marine Protected Areas) zal zorgen voor minder koolstof-uitstoot vanuit de zeebodem in de waterkolom, en daarnaast biodiversiteit en voedselproductie zal bevorderen. 

Gebaseerd op betwijfelbare modellen

Het wetenschappelijke artikel van Sala en medeauteurs heeft echter veel kritiek gekregen, aangezien de modellen twijfelachtig zijn. Ze zijn namelijk gebaseerd op modellen uit een ander wetenschappelijk artikel, dat na publicatie weer is ‘ingetrokken[1]’, ofwel teruggehaald. Het intrekken van een gepubliceerd artikel is een big deal in de wetenschappelijke wereld. Aangezien het artikel van Sala gebaseerd is op dezelfde modellen als die in dit ingetrokken artikel, leidde dat ook tot twijfels over Sala’s onderzoek. Verschillende onderzoekers geven aan dat de CO2-uitstoot in het artikel veel te hoog is ingeschat, zelfs 10 keer of meer. De redenen daarvoor zijn als volgt:

- Het organische materiaal (zoals koolstof) in de bovenste lagen van de zeebodem is altijd al in beweging. Er wordt in het artikel aangenomen dat de zeebodem in een situatie zonder bodemroerende visserij met rust gelaten wordt en koolstof dus opgeslagen blijft in de zeebodem. Maar uit bestaand onderzoek blijkt dat het organisch materiaal, en dus ook koolstof, ook op natuurlijke wijze vrijkomt in de waterkolom. Hiervoor hoeft de zeebodem niet per se omgewoeld te worden. Dit gebeurt bijvoorbeeld ook door bodemdieren, zoals wormen. Hierbij wordt dan ook CO2 gevormd.

- De hoeveelheid omgewoelde bodemdeeltjes die in de waterkolom terechtkomen is overschat. Het onderzoek gaat ervan uit dat álle omgewoelde bodemdeeltjes met zuurstof in aanraking komen. Echter, dit geldt enkel voor de bovenste laag van de zeebodem. Verder wordt de aanname gedaan dat de koolstof in de zeebodem gelijk is verdeeld over de bovenste laag van de bodem, maar uit andere studies blijkt dat dit niet het geval is.

- Visserijactiviteit verplaatst zich. In het artikel wordt de aanname gedaan dat de koolstof-uitstoot door het omwoelen van de zeebodem evenredig is aan de visserijdruk. Dit betekent dat wanneer de visserijdruk toeneemt, de hoeveelheid CO2-uitstoot door het omwoelen van de bodem ook toeneemt. Daarom beweert het onderzoek dat de CO2-uitstoot afneemt wanneer je gebieden sluit voor de visserij (want: als de visserijdruk afneemt dan daalt ook de uitstoot). Deze conclusie is echter in meeste gevallen onjuist, want in de meeste gevallen zie je dat de visserij zich dan simpelweg verplaatst naar andere gebieden. Hierdoor zal er uiteindelijk evenveel visserijdruk zijn.

Verschil visserij en luchtvaart

Ten slotte, maar zeker niet het minst belangrijk: het wetenschappelijke artikel maakte zelf helemaal de vergelijking met de luchtvaart niet! Ze hebben het over de CO2 in de waterkolom, niet in de atmosfeer. De onderzoekers gaven juist aan dat de hoeveelheid CO2 die vervolgens vanuit het zeewater de lucht ingaat nog onbekend is. Wel wordt er in het onderzoek gesuggereerd dat sommige landen een bijdrage kunnen leveren aan het afzwakken van klimaatverandering door de mate van bodemberoerende visserij te verminderen.

De vergelijking tussen bodemberoerende visserij en de luchtvaart werd echter wel gemaakt door verschillende mediakanalen die de resultaten van het onderzoek hebben opgepikt. Ze hebben hierbij het artikel op een verkeerde manier geïnterpreteerd en naar buiten gebracht. Zo kan men de CO2-uitstoot vanuit de zeebodem in de waterkolom als gevolg van de bodemberoerende visserij niet simpelweg vergelijken met de CO2-uitstoot van de luchtvaart in de lucht. CO2 in water heeft niet hetzelfde effect op het klimaat als CO2 in de lucht, en daarom zou dit verder onderzocht moeten worden. 

In een ander onderzoek[2] zijn verschillende studies naar de effecten van de bodemberoerende visserij naast elkaar gezet ter vergelijking, zonder daar concrete conclusies uit te trekken. Er is gebleken dat studies verschillen in resultaten, met in sommige artikelen een vermindering van de CO2-uitstoot in de waterkolom door de bodemberoerende visserij, en in andere artikelen een toename of geen effect. 

Conclusies

Het was wellicht het meest spraakmakende wetenschappelijke artikel over de zeevisserij in 2021. Vooral de aannames in de computermodellen zorgden voor overschattingen van de CO2-uitstoot in de waterkolom door de bodemberoerende visserij. Daarnaast presenteerden een aantal mediapartijen de conclusies uit het artikel op een manier waarbij de CO2 die door de bodemberoerende visserij vanuit de zeebodem in de waterkolom vrijkomt te vergelijken leek met de uitstoot van CO2 in de lucht (bijvoorbeeld door de luchtvaart). Dit was echter niet de conclusie van het artikel, en deze vergelijking kan ook niet zomaar gemaakt worden. Al met al, er blijft dus een vraag naar duidelijkheid omtrent dit onderwerp, een vraag waar de wetenschap haar handen nog vol aan heeft.

[1] Cabral et al. (2020)

[2] Epstein et al. (2021)

Heb jij ook een interessante vraag over een visserij-gerelateerd onderwerp? Dan willen we je uitnodigen deze vraag te sturen naar info@vistikhetmaar.nl of achter te laten op onze Vist Ik Het Maar social mediakanalen (Twitter, Facebook).