De weg omhoog, met hindernissen

ZIERIKZEE/YERSEKE – Per 1 januari heeft Hans van Geesbergen (65) vanwege het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd zijn functie van secretaris van de PO Mosselcultuur neergelegd. Vanaf eind 1996 raakte de voormalige gemeentesecretaris bij de visserij betrokken; in eerste instantie als secretaris van het toenmalige Zevibel. De afgelopen 18 jaar maakte Van Geesbergen roerige tijden mee voor de mosselsector.

‘Apetrots’ was Van Geesbergen toen hij in 1996 uit 47 sollicitanten gekozen werd als nieuwe secretaris van het prestigieuze Zevibel, als opvolger van de overleden Piet de Baare. Daarvoor was Van Geesbergen 16 jaar gemeentesecretaris geweest, in achtereenvolgens het Friese Oost-Dongeradeel, het Noord-Hollandse Zijpe en het Zeeuwse Hulst. Het secretariaat van Zevibel was de opmaat voor 18 jaar zeer nauwe betrokkenheid met de visserijsector in het algemeen en de mosselsector in het bijzonder.
Hoewel Zevibel ook voor de mosselsector de belangenbehartiging deed, werd die betrokkenheid met de oer-Zeeuwse mosselsector echt serieus toen Van Geesbergen in juni 1997 secretaris werd van de Vereniging PO Mosselcultuur. PO en belangenbehartiging kwamen bij elkaar in dit eerste professionele secretariaat, met standplaats Yerseke. Het mosselkantoor in Bergen op Zoom was kort daarvoor gesloten en verplaatst naar de nieuwe verdieping bovenop de mosselveiling in Yerseke.
Hoewel de mosselwereld begin jaren negentig ook stevig onder vuur lag vanwege grote vogelsterfte op het Wad, met de mosselsector als ‘schuldige’, stelt Van Geesbergen dat hij tamelijk ontspannen aan zijn taak kon beginnen. ,,Mijn functie was helemaal nieuw, maar de mosselwereld was toen een stuk minder ingewikkeld.’’ Daar zou snel verandering in komen.

De mosselzaadvisserij in voorjaar en najaar kwam onder de natuurbeschermingswet. Er moest een Nb-wetvergunning verleend worden. ,,Dat was eerst nog een kwestie van een brief schrijven, waarna de vergunning werd verleend. Maar vanaf 2005 kwam de kentering. Toen werd de bewijslast voor eventuele schadelijke effecten omgekeerd, en moesten we middels een passende beoordeling hard maken dat we geen schade veroorzaakten met de zaadvisserij.’’ Het kostte Van Geesbergen zijn zomervakantie om mee te kunnen werken aan die eerste passende beoordeling, voor de najaarszaadvisserij van 2005. Met de voorjaarszaadvisserij van 2006 werd het voor de sector echt penibel.

Van Geesbergen noemt het een emotioneel dieptepunt van zijn carrière toen in februari 2008 de Raad van State de vergunning voor de voorjaarscampagne 2006 alsnog vernietigde. ,,We waren juridisch vastgelopen. De sector had geen handvat meer. Het gaf veel emotie en stil verdriet in de mosselwereld. Het kon toch niet zo zijn dat een hele sector moest ophouden te bestaan? We hebben de situatie voorgelegd aan toenmalige minister Verburg. Het is de start geweest van het Mosselconvenant uit 2008.’’

Als echte Zeeuw van huis uit kon hij zich inleven in het verdriet en de emoties. Vader Van Geesbergen kwam uit Zierikzee. Toen hij in de oorlog moest onderduiken kwam hij in het Friese Makkum zijn latere vrouw tegen. Zij vestigden zich met hun trouwen in Zierikzee, waar zoon Hans ook weer woont, met vrouw Anja. Hans en Anja hebben drie kinderen en inmiddels vijf kleinkinderen. Ze mogen nog heel graag met de zeilboot naar Friesland gaan voor familiebezoek. ,,De havenmeester van Makkum is een neef van me.’’

Wederzijds begrip
Hans van Geesbergen (zittend links) afgelopen zaterdag op de nieuwjaarsreceptie van UFA, met rechts zijn opvolger Addy Risseeuw.De kwaliteiten die Van Geesbergen moest hebben als gemeentesecretaris moest hij ook in die jaren als mosselsecretaris ten volle aanwenden. ,,Je moet voeling hebben met de politiek en voeling met de ambtenaren, verstand hebben van bestuurlijke en ambtelijke processen. Je hebt te maken met ngo’s, waar je ook met respect mee moet omgaan. Net als jij behartigen zij een belang, ook al kijk je daar verschillend tegen aan. En natuurlijk moet je je goed voelen tussen de mensen in de sector voor wie je het werk doet, je dienstbaar opstellen, ze helpen om hun werk te doen en een moeilijke boodschap desnoods meerdere keren uitleggen.’’

Na het dieptepunt heeft de mosselsector volgens Van Geesbergen de weg omhoog weer gevonden. ,,We zijn eruit gekomen; juridisch en wetenschappelijk. Door het Mosselconvenant zitten we met elkaar om de tafel en is er wederzijds begrip. De juridische basis voor voorjaars- en najaarszaadvisserij is versterkt. We hoeven geen strijd meer te voeren. Uit het PRODUS-onderzoek bleek dat er geen schadelijke effecten zijn aan de instandhoudingdoelstellingen van de Natura 2000-gebieden waarin wij vissen, invangen en kweken. De meerwaarde van de mosselsector voor de natuur in de Waddenzee, meer biomassa aan mosselen, wordt onderkend. Maar... de tijd van ouderwets mosselkweken komt niet meer terug.’’

Van Geesbergen wijst op de verminderde productiviteit van de Waddenzee. De mede door het convenant ingezette omslag van zaadvisserij naar zaadinvang door MZI’s maakt de productie ook ontegenzeglijk (veel) duurder. Hebben we de vloot in zijn huidige omvang wel nodig? Kunnen ook de kleine familiebedrijven het allemaal nog bolwerken? ,,Vragen die de sector onder druk zetten.’’

Denkkracht
De bemoeienissen met de sector van Van Geesbergen houden niet op bij de mosselsector. Hij bekleedde en bekleedt meerdere functies. Zo was hij anderhalf jaar voorzitter van de handkokkelaars en eenzelfde periode voorzitter van de vastevistuigenvissers in Zeeland, is hij vicevoorzitter van de Stichting Promotie Oosterscheldekreeft, zat hij uit hoofde van zijn functie in het bestuur van het Productschap Vis en is hij nog steeds vicevoorzitter van Delta Zuid (Groep en PO Delta Zuid geïntegreerd), een verbintenis die teruggaat tot de Zevibel-tijd. Bijna zou je vergeten dat Van Geesbergen vanaf 1992 lid is van de Provinciale Staten van Zeeland (met onderbreking in 2003-2011) en vicevoorzitter voor de VVD-fractie daarin. ,,Nee, ik val gelukkig niet droog na mijn pensionering.’’

De scheidend mosselsecretaris wil niet in mineur eindigen. Hij ziet een gezonde mosselsector ontstaan binnen de natuur en de regelgeving. Mede dankzij de ‘grote denk- en innovatiekracht’ van de sector. Voor die mooie toekomst moet het areaal kweekgrond wel groter worden. ,,Niet zozeer meer grond, maar betere grond.’’

De zaadinvang door MZI’s is inmiddels een bewezen techniek. In 2018 komt er weer een moment dat gekeken wordt of verdere sluiting van arealen voor zaadvisserij verantwoord is. ,,De onafhankelijkheid van de bodem kan groter worden, maar het moet wel uit kunnen. Duurzaamheid moet betaalbaar blijven!’’

Afgerond
Van Geesbergen is enkele maanden langer aangebleven, omdat zijn opvolger Addy Risseeuw niet eerder aan de slag kon. De aanvragen voor MZI’s heeft Van Geesbergen nog afgerond. ,,Er is geen gat gevallen. Ook Risseeuw kan ontspannen beginnen’’, zegt hij lachend.

Burgzand
De MZI-aanvraag die gedaan is dekt volgens Van Geesbergen de behoefte aan MZI-ruimte die nodig is om de 40 procent sluiting te compenseren. Dat is mogelijk geworden omdat de locatie Burgzand in het nieuwe beleid wordt meegenomen. Er is eenzelfde passende beoordeling voor het nieuwe beleid én de Nb-wetaanvraag voor de periode 2015-2018. In het nieuwe beleid zijn een paar locaties geschrapt die niet voldeden en nieuwe locaties toegevoegd. Ook zijn er bestaande locaties verder ingevuld met kavels. Van Geesbergen: ,,Alles bij elkaar dus voldoende tot en met 2018. Als het aan ons ligt hoeven we niet elk jaar opnieuw aan te vragen.’’

Receptie
De PO Mosselcultuur organiseert een afscheidsreceptie voor Van Geesbergen, op woensdag 14 januari in het Theater de Mythe in Goes van 16.00 tot 19.00 uur.
Op vrijdag 23 januari spreekt Van Geesbergen tijdens de Schelpdierconferentie op het Deltapark Neeltje Jans (22 en 23 januari). De titel van zijn lezing: Halverwege het mosselconvenant, noodzaak voor een update.