Vissersmonument met TX 3 en zwaard TX 11
Texelse visserstrots
OUDESCHILD – Texel is trots op zijn vissers. Die visserstrots komt tot uiting in een gloednieuw monument op de Waddendijk bij de haven van Oudeschild.
De complete bemanning van de voormalige TX 3 ‘Biem-Jan' van de gebroeders Pieter-Jan, Arco en Sijbrand van der Vis viel de eer te beurt om zaterdagmiddag 25 april het nieuwe visserijmonument ‘Van botter tot kotter' onder grote belangstelling te onthullen. De kern van dat monument bestaat uit een deel van het promenadedek van hun gesaneerde kotter, de bakboordkant met de naam van de kotter erop, én een replica van het zwaard van de TX 11. Het wrak van de blazer TX 11 staat in de wierschuur van museum Kaap Skil in Oudeschild.
De TX 3 is gesaneerd, het was een zwarte dag voor Van der Vis toen hun kotter in maart 2023 voor het laatst de Texelse haven verliet op weg naar sloperij Hoeben in Kampen. De TX 3 was toen nog geen 25 jaar jong, in 1999 gebouwd als GO 22 en in 2005 overgenomen door de broers Van der Vis. In 2011 werd de bokker ingericht voor de pulsvisserij, het pulsverbod was de aanleiding om het mooie visserijbedrijf in 2022 te beëindigen.
Goed nieuws
Pieter-Jan van der Vis werd opstapper, Sijbrand kwam op de garnalenkotter TX 34 (dit jaar verkocht, nu TX 22) en Arco van der Vis werd havenmeester op Texel. Alle collega-bemanningsleden – op één na allemaal vijftigers - vonden snel een baan buiten de visserij. Op de veerboot, in de technische dienst bij het museum of een vakantiepark. Ook de jonge Justin van de Braak (nu 23) ging aan de wal. Maar Justin heeft goed nieuws te melden. Na drie jaar gaat hij weer vissen, en wel op de WR 88. Justin kijkt er naar uit.
De naam ‘Biem Jan’ stond aan de bakboordzijde van het promenadedek. ,,Ons kantje’’, zeggen de voormalige collega’s Ed van Veen en Ron Buijsman. En met een knipoog: ,,De kant die natuurlijk het beste ving.’’ Ed werkt nu bij een offshorebedrijf, Ron staat op de brug bij de TESO.
Geschiedenis vanaf 1890
Op het zwaard is met een vierluik de geschiedenis van de Texelse visserij inclusief foto's kort verwoord: van zeil naar motor (1890-1945), heropbouw en comfort (1945-1970), de boomkorjaren (1970-2008) en tot slot puls en krimp (2008-2026). De visserijgeschiedenis is via een QR-code in drie talen te lezen.
Texel gold jarenlang als goed voorbeeld in de visserij. Sterke en innovatieve bedrijven met veel vangstrechten, een eigen Visserijcoöperatie, eigen inkoop van brandstof, een eigen producentenorganisatie en samen met de collega’s in Den Helder een eigen visafslag. Bijna alles in eigen hand. Voorlopers in de visserijwereld. Wat heb je meer te wensen?
Anno 2026 is de haven bijna leeg. De laatste zaterdag van april liggen er niet meer dan twee (garnalen)kotters in de haven van Oudeschild: de TX 27 (voormalige TX 65) en de WR 109. De TX 22 ligt in de Sylt en de TX 42 staat aan de overkant in het dok. Het trio overgebleven Texelse bokkers is op zee.
Vooral door gebrek aan opvolging is de Texelse kottervloot na twee saneringsronden in een paar jaar tijd bijkans gehalveerd. ,,Anno 2026 telt Texel nog drie boomkorkotters en vijf garnalenkotters. Een kleine vloot, maar groot van betekenis’’, staat op het zwaard geplakt. Andere cijfers: rond 1900 bijna 135 blazers en botters (een aantal dat snel zou slinken), in 1927 bouwt de 19-jarige Pieter Drijver de eerste Texelse stalen kotter (TX 12 ‘Op Hoop van Zegen’ met een krachtige motor van 80 pk), 25 vissersvaartuigen in 1960, begin jaren ‘80 is de Texelse vloot gegroeid tot dertig grote bokkers en vijftien kleinere schepen en in 2008 telt Texel nog geen twintig kotters.
PO-Texel
Initiatiefnemers Fred Wiering en Esther Krijnen zien het gebeuren. Hij is voormalig visserman en nu bemanningslid van het onderzoeksvaartuig 'Tridens'. Zij is een vissersdochter (TX 19) met haar eigen adviesbureau InnoFundNL én is de laatste voorzitter van de PO-Texel plus bestuurslid van de Noordelijke Visserij Alliantie. De PO is opgegaan in de NVA en wordt dit jaar ontmanteld.
Gezamenlijke vangstrechten van de PO-Texel zijn dit jaar verkocht aan een Urker rederij. Dat was prettig zakendoen, aldus Krijnen. De CIV-winkel op de haven wordt sinds kort verhuurd en geëxploiteerd door kledingzaak Mantje Texel. De coöperatie visafslag Den Helder/Texel is eind 2022 gesloten, verhuurd aan energiebedrijven met windprojecten op zee en afgelopen najaar verkocht aan het Havenbedrijf Amsterdam.
Kontjes
Wiering nam drie jaar geleden het initiatief om van de achtersteven van de gesaneerde TX 29 een fraaie zitbank op de Waddendijk te maken. Die werd in augustus 2023 door de familie Drijver onthuld. Het idee van een ‘kontjesroute’ – dus met meerdere bankjes van restanten van gesaneerde en gesloopte kotters - is door Wiering samen met Krijnen ook bij andere visserijgemeenschappen in het land neergelegd.
Bij sloperij Hoeben in Kampen was toen met voorbedachten rade al een stuk reling van de TX 3 veilig gesteld. Het nieuwe monument staat naast het bankje met ‘Helena Elizabeth' op de kont.
