Aangepast wapen met kroon voor gemeente Urk
Eindelijk een échte schelvis
URK – Al in 1819 werd de gemeente Urk een wapen verleend, door Zijne Koninklijke Hoogheid Koning Willem 1. In het door de Hoge Raad van Adel bijgeleverde wapendiploma werd het omschreven als ‘van lazuur, beladen met een schelvisch in zijn natuurlijke kleur’. Goed dat het vermeld stond, want als zodanig was de vis niet herkenbaar.
Als excuus werd aangevoerd dat de tekenaar een stortvloed aan aanvragen te verwerken kreeg. De Hoge Raad van Adel had in 1814 de opdracht gekregen van vorst Willem 1 om alle wapens van steden, dorpen, districten en heerlijkheden te registreren en te laten bevestigen. Wie nog geen wapen voerde kon dit alsnog aanvragen. Ook toenmalig burgemeester De Haan diende namens het eiland Urk een verzoek in voor een eigen wapen. ‘… Dat wij tot dusverre nog geen wapen gevoerd hebben, en wij op een visscherseiland zijn, en onze inwoonders alle van het visschen moeten leven, en daar de meeste visch die zij vangen schelvisch is, verzoeke ik dat wij een schelvisch tot ons wapen mogen hebben’.
Seizoensvisserij
De Urker Noordzeevissers visten vanaf 1 november tot Kerst boven de Nederlandse en Duitse Waddeneilanden met de beug op schelvis. Deze trekvis trok in die periode van ondiep kustwater naar dieper water. Het was voor de Urkers vaak een lucratieve visserij, die een heel jaar kon goedmaken.
Antonie Frederik Zürcher was de eerste wapentekenaar die voor de Hoge Raad van Adel tekende. Hij moest onder een zeer hoog werktempo werken, door het hoge aantal ingezonden wapenschilden in de beginjaren. Hij tekende duizenden familiewapens in drievoud en overheidswapens in tweevoud, voor het wapenregister. Hij kreeg de instructie om snel en nauwkeurig te werken. Het Urker wapen werd als volgt omschreven: ‘Van lazuur, beladen met een schelvisch in zijne natuurlijke kleur’. De tekenaar had blijkbaar geen tijd om zich in de uiterlijke kenmerken van een schelvis te verdiepen. Het werd dan ook een blauw schild met een vrij ondefinieerbare vis. Het blauw verwees naar de verbinding met de zee, en Urk was de enige gemeente die een ‘schelvis’ in het wapen voerde.
Allerlei vormen
Het zal waarschijnlijk de reden zijn geweest dat de Urkers, geheel tegen de regels van de Hoge Raad van Adel in, het wapen in diverse verschijningsvormen hebben gebruikt. Het blauw bleef blauw, maar er werden diverse pogingen gedaan om het meer op een schelvis te laten lijken.
In de zomer van 2025 werd daarom een aanvraag gedaan bij de Hoge Raad van Adel om het wapen officieel te wijzigen. Zij hadden er alle begrip voor dat een vissersgemeente waarde hecht aan de juiste verschijningsvorm van de schelvis. In de wijziging werd meteen meegenomen dat de natuurlijke kleur werd veranderd in zilver. Ook werd aan het wapen een kroon toegevoegd.
De voorzitter van De Hoge Raad van Adel, jonkheer mr. J.P. de Savornin Lohman, overhandigde woensdag 15 april het bijbehorende wapendiploma aan burgemeester Bart Jaspers Faijer.
Urk heeft eindelijk een échte schelvis in het gemeentewapen. Tijdens koningsdag afgelopen maandag werd het vernieuwde gemeentewapen op het gemeentehuis onthuld en aan de Urker bevolking gepresenteerd.
