Fotoboek over Volendamse vissers beleeft tweede druk. Verschrikkelijk wat we met de visserij uitspoken!

wo 25 feb, 09:01 Algemeen

VOLENDAM - ‘De visser en zijn verhaal’ is de titel van een historisch fotoboek met vissersverhalen van fotografe Gerda Koning. De geboren en getogen Volendamse begon in november 2022 aan haar publicatie over Volendamse vissers. Een jaar wilde ze er over doen. Haar avontuur duurde tot afgelopen najaar, toen ze haar boek in eigen beheer uitgaf. 

Aanvankelijk wilde Gerda Koning alleen maar een fotoserie maken van vissers en ex-vissers ‘met hun doorleefde koppen’. Koning: ,,Maar de kottersanering drie jaar terug kwam steeds meer in het nieuws. Daarom heb ik besloten de vissers ook te interviewen. Ik heb de mooie en aangrijpende verhalen op papier kunnen zetten, voordat alle herinnering verloren gaat.”

Onderlinge strijd

Op de voorzijde van Konings boek poseert een lege Volendammer haven, met blak water in winters’ ochtendlicht. Dat wat kille beeld drukt uit dat er weinig over is van de plaatselijke visserij. Op de achterkant vindt de lezer een kort intro: ,,De verhalen van vissers voeren ons naar een verleden van armoede, strijd tegen het water en soms onderlinge strijd, maar ook naar drijfveren, verbondenheid, steun en wederzijds begrip.”

Archieffoto’s

Liefst 228 bladzijden telt het werk vol vissersportretten afgebeeld in stemmig zwart-wit. Ook passeren tal van reportagefoto’s de revue, van het werk op het water en aan de wal van het handjevol vissers dat nog over is in Volendam. 

Aanvullend zijn collages van archieffoto’s die de vissers zelf opduikelden uit fotoboeken en stoffige zolderdozen. Koning maakte foto’s van deze historische kiekjes om de eeuwigheidswaarde ervan voor het nageslacht vast te leggen. 

Dierbare herinneringen

Koning: ,,Het project begon met het opvragen en verzamelen van telefoonnummers, met afspraken maken, fotograferen en luiste­ren naar soms schrijnende verhalen. Naarmate de tijd verstreek groeide het besef hoe waardevol al die vissersverhalen zijn. Wat voor mij begon zonder enige kennis van de visserij, is in drie jaar tijd uitgegroeid tot diepe waarde­ring en respect voor de vissers en voor hun families, die achter de schermen een onmisbare rol spelen. Voor mij kwam dat tot uiting in hun gastvrijheid, het behulpzaam zoeken naar visserij- en familiefoto’s en het helpen oprakelen van dierbare herinneringen.”

Manier van leven

In een artikel over Konings’ boek op het provinciemedium NH-nieuws is een reactie opgenomen van de 59-jarige Klaas Tuip (VD 18). Tuip gaat al een tijd niet meer naar zee, maar bracht bijna dertig jaar van zijn leven op het water door. Twee jaar geleden liet hij zich door Koning fotograferen. ,,Het is geen werk, maar een manier van leven”, vertelt hij als hij zich klaarmaakt voor een nachtdienst in de visrokerij waar hij nu werkt. ,,Ik begon op mijn vijftiende, in de voetsporen van mijn vader. Iedere zondag stapte ik aan boord en pas op vrijdagochtend was ik weer thuis. In die tijd heb ik zoveel meegemaakt. Ik heb resten van mammoeten opgevist, een bom uit de Tweede Wereldoorlog gevonden en vrienden voor het leven gemaakt. Natuurlijk was het soms ook afzien, ik heb mijn kinderen bijvoorbeeld niet echt zien opgroeien, door de aantrekkingskracht van de zee.”

Tot grote spijt van Tuip zijn die belevenissen tegenwoordig zeldzaam. ,,In de loop der jaren zijn de vissers ontmoedigd door steeds strengere regels,” zegt hij. Ook hijzelf zag zich een paar jaar geleden genoodzaakt te stoppen. ,,Ik zag het financieel niet meer zitten. De olieprijzen gingen omhoog, natuurorganisaties wilden meer beschermde gebieden en er kwamen steeds meer windmolenparken. Dat maakte het gebied waar wij mochten vissen steeds kleiner. Volgens de politiek moet alles groen, en de vissers zijn slecht. Het voelde echt als een lastercampagne tegen ons.”

Als de oud-visser terugdenkt aan het moment dat hij moest stoppen, raakt het hem nog altijd. ,,Het was verschrikkelijk”, vertelt hij, zichtbaar aangedaan. ,,Ik denk er nog elke dag aan, ik ga ermee naar bed. Als ik financieel onafhankelijk was, zou ik morgen meteen weer aan boord stappen.” 

Juist om die reden besloot hij mee te doen aan het project van Koning. ,,Ik wil ervoor zorgen dat deze verhalen bewaard blijven. Volendam is in de kern een vissersdorp. Het zou heel erg zijn als al die kennis verloren gaat.” 

Negentig jaar

Dat was voor Koning gaandeweg haar project de hoofdmotivatie: vastleggen wat verloren dreigt te gaan. Ze is trots op het feit dat ze de verhalen van een steeds kleiner wordende beroepsgroep heeft gebundeld. ,,Twee van de vissers van over de negentig jaar die ik mocht fotograferen en interviewen zijn inmiddels al overleden. Ik ben blij dat ik hen nog heb mogen spreken en dat ik hun verhalen heb mogen optekenen.”

Weggepest

Van de grote vloot die Volendam ooit rijk was zijn nog drie kotters over. De VD 64 en de VD 104 vissen op paling en snoekbaars op het IJsselmeer en Markermeer. De VD 6 is de enige kotter die nog op de Noordzee vist, op garnalen. Albert Poelkamp heeft deze aangemeld voor de sanering, maar er wordt een doorstart gemaakt met de WR 7.

Koning: ,,Ik vind het erg wat er met de visserij gebeurt. Daar zijn gewoon geen woorden voor. Met de boeren is het al hetzelfde laken en pak. Boeren en vissers worden opgekocht, gesaneerd, uitgefaseerd en met regeldruk nog verder weggepest. Zo zie ik dat, het is echt pesterij. Kijk je naar andere landen, zoals Frankrijk, dan zie je daar niet hetzelfde beeld als bij ons. Elders in Europa lijkt de visserij nog altijd te floreren.”

Voor het boek bezocht Koning de scheepssloperij in Kampen. ,,Daar stond ik met een brok in de keel te kijken hoe schepen machinaal worden stuk geknipt. In een paar dagen is er niets van over. Het is ronduit verschrikkelijk wat we in Nederland met onze visserij uitspoken.”

Boek bestellen?

De tweede oplage van ‘De visser en zijn verhaal’ is verkrijgbaar bij Primera Volendam en Boekhandel Jan Cas Sombroek in Volendam. Geïnteresseerden elders kunnen contact opnemen met Gerda Koning via volendamfotografie@gmail.com of met de vermelde winkels.

Michel Verschoor