Schelpdierconferentie
Tussen hoop en vrees
GOES - Vis, schelpdieren, jenever en aardappelen, hoe krijg je het bij jonge mensen op het bord of in het glas. In het Rijksmuseum te Amsterdam kom je deze producten al op schilderijen uit de 17e en 18e eeuw tegen. Tijdens de Schelpdierconferentie komt dit ruim aan de orde, want het samenwerkingsprogramma SeaNext gaat de uitdaging aan om seafood populairder te maken onder jongeren. We zitten midden in een eiwittransitie en daar past dit perfect in.
SeaNext is een brede samenwerking tussen belangrijke partijen uit de vis -en schelpdiersector met als doelstelling (met Europese steun): jongeren vaker laten kiezen voor vis, schaal- en schelpdieren. Wat een energie straalt projectleider Lisa Koopmans van het Nederlands Visbureau tijdens haar presentatie uit! Zij steekt de goed gevulde zaal behoorlijk aan op een lastig onderwerp.
De vraag van donderdag 22 januari is: wat willen jongeren? SeaNext zet ook in op echte ervaringen. Inmiddels zijn 64 kookworkshops georganiseerd voor ruim 1.200 mbo-leerlingen. Dit worden in totaal 130 workshops voor 2.600 leerlingen. Tijdens die workshops koken jongeren samen met een chef-kok, leren ze meer over vis, schaal- en schelpdieren en ervaren ze hoe toegankelijk en lekker seafood kan zijn. ,,Proeven is cruciaal", aldus Koopman. ,,Pas als jongeren het zelf ervaren, verandert hun beeld van seafood."
Ook Talisa Ong van The Forward Club doet een enthousiaste duit in de zak met een goed verhaal over wat jongeren beweegt. Ikzelf ben inmiddels 70 jaar en het is soms moeilijk om je te verplaatsen, maar het is me wel duidelijk dat de generatie-Z (18-35 jaar) niet meer standaard drie keer per dag (ontbijt, lunch, diner) eet. Maar het meer verspreid over de dag in kleinere porties doet. Het SeaNext-project loopt tot en met 30 april 2028 en daar zal vast op de volgende conferentie nog meer uitkomen.
Het middaggedeelte wordt afgesloten door de retailexpert Bart Fischer. Hij toont ons het schap van de toekomst in de supermarkten en visspecialisten. Voor mij was een eyeopener dat de laatste jaren de verspakketten uit de supers hoog scoren. Alles zit erin, groenten, kruiden etc. Je hoeft alleen wat rijst of pasta toe te voegen. Wellicht goed om dit eens te onderzoeken voor schelpdieren, maar doe het wel samen. Want veel zal er lukken, maar veel ook niet. En: online kopers zijn goede viskopers.
Er kwam veel voorbij deze eerste dag, met een overzicht over de Belgische consument die een duidelijke zeesmaak prefereert, een Britse visverkoopster die vertelde over schoolbezoeken, gastkooklessen, kookdemonstraties en samenwerking met lokale gemeenschappen. Wat ik veel hoorde was: duurzaam geproduceerd, gezond en een eerlijk verhaal.
Costas Kadis
Eurocommissaris Costas Kadis benadrukte in een videoboodschap bij de opening van conferentie de grote kansen voor de schelpdiersector in Europa, door de rol van schelpdieren in de eiwittransitie en duurzame voeding te belichten. Kadis riep op tot innovatie en promotie om schelpdieren van een niche een vanzelfsprekende keuze te maken. De focus van zijn boodschap lag op de groeiende vraag naar duurzame eiwitten, schelpdieren met een MSC-label, uit goed beheerde visserijen/kwekerijen die een minimale impact hebben op het zee-ecosysteem.
Mosselkwekers
Na een werkweek op het water lieten zich op vrijdag opvallend meer mosselkwekers zien. Deze tweede dag begon met een uitleg door EVA Hartog van HZ University over de kansen van mosselkweek in de Westerschelde. Ze draait al enkele jaren mee in een pilot Zilte Oogst bij de Hooge Platen. De eerste opzet was met veel handwerk en zo duurzaam mogelijk. Er was zeker succes met invangen, maar de locatie viel door haar dynamiek (lees: verzanding) tegen. Een tweede poging lukte beter, met potentie tot serieuze mosselkweek.
In 2026 is het de bedoeling om op te schalen van 5 naar 25 installaties en een mogelijk eerste oogst van circa 15.000 kilo consumptiemosselen. Het productiegebied Westerschelde West is inmiddels door de NVWA aangewezen als Klasse A. Opvallend is dat Eva bekend maakte dat het PFAS-gehalte in de mosselen ver en ver onder de norm zijn. Dit was voor veel toehoorders goed en dus ook opvallend nieuws.
Puntje stoel
Waar iedereen toch wel voor op het puntje van zijn stoel ging zitten waren de ontwikkelingen in de mysterieuze mossel- en kreeftensterfte in de Oosterschelde in 2024. Jildou Schotanus van WMR gaf een presentatie over het onderzoeksproject OMASS, wat staat voor: Oorzaak MAssale Sterfte Schelpdieren. Een breed onderzoek met 60 stakeholders met trends en trendbreuken over de laatste 30 jaar. Data wordt vergeleken uit de Ooster- en Westerschelde en het Grevelingenmeer.
Het blijkt lastig te zijn om er de vinger precies op te leggen. De belangrijkste bevinding is dat de watertemperatuur in de Oosterschelde sinds 1990 met 3(!) graden is gestegen. Dit zou kunnen leiden tot stress en sterfte. Daarnaast zijn er verhoogde concentraties van enkele pesticiden gevonden. ,,Maar we zijn nog niet klaar en zoeken ook nog een student om data uit de ‘zakboekjes’ van mosselkwekers te digitaliseren’’, aldus Jildou.
Erop of eronder
Twee juristen, Werner Lindhout en Megan Claessen van LGL Legal, gaven uitleg over de vernieuwde landelijke natuurdoelen van het ministerie van LVVN. Deze liggen in concept klaar en moeten duidelijkheid geven over wat nodig is voor een gunstige staat van habitattypen en -soorten in Natura 2000-wateren. Het ministerie stelt dat de huidige landelijke doelen verouderd zijn en niet voldoen aan de Omgevingswet uit 2024.
De uitleg gaat snel en omdat ik er niet helemaal meer in zit volg ik niet alles. Maar uit de spanning in de zaal merk ik wel dat het een kwestie kan worden van erop of eronder voor de schelpdiersector. Met name een wijzigingsbesluit waarin een nieuwe systematiek is ingevoegd baart zorgen.
Bioloog Marnix van Stralen, die wel heel goed in de materie zit, roept op om vooral uit te gaan van feiten en niet vanuit emoties en gevoelens. Want het sentiment wordt dan al gauw: de visserij is slecht en wordt er van alles bij gezocht om de visserij te weren en uiteindelijk de nek om te draaien, aldus de zeer betrokken deskundige.
Ik hoop dat er op korte termijn nog een gesprek met de huidige staatssecretaris mogelijk is. En met het CDA terug in het kabinet wordt de kans ook groot op een Zeeuwse bewindsman die het de-Bat niet uit de weg gaat!
Jonge kwekers
Wat ik tot slot nog wel even wil meenemen is de bijdrage van Adriaan Cornelisse van het bedrijf Oysterfarm (YE 60 en BRU 2), ondersteund met prachtige (drone)opnames van de traditionele bodemkweek en de moderne tafelkweek van oesters in de Zeeuwse delta. Adriaan is teruggekeerd uit een carrière in de chemische industrie; het bloed kruipt tenslotte waar het niet gaan kan.
De geschiedenis van dit bedrijf gaat terug naar begin 1900, toen gestart door de overgrootopa van Adriaan. Naast de bodemkweek is ze door een verwoestende boorslak, die oesters kan doden, gedwongen om oesters in zakken op rekken te kweken. Dit is arbeidsintensief maar levert wel een mooi resultaat op. In een cyclus van 3-6 jaar, afhankelijk van de maat, worden de oesters opgekweekt en gaan dan naar de consument.
De slotwoorden van Adriaan deel ik graag: ‘Ik geloof erin dat als je verschil wil maken, je er vol voor moet gaan. Zorg dat je de beste wordt in wat je doet. En komende decennia, zeker als jongeren, al je energie erin steken om het beter achter te laten voor de volgende generatie. En dat is wat wij willen doen, dat is wat we gaan doen, samen met iedereen die daar open voor staat. En ik hierbij iedereen bedanken die dat tot nu toe ook heeft gedaan.’
Na deze presentatie kwamen nog twee jonge mosselkwekers aan het woord tijdens een paneldiscussie: Lambrecht Nieuwenhuize (YE 57) en Daniël Riedijk (bemanningslid YE 30), die beiden minder goed van de tongriem zijn gesneden, maar dezelfde gedrevenheid uitstralen. Beide jonge mannen met een gedegen nautische opleiding die dagelijks voldoening halen uit hard werken midden in de natuur voor een mooie sector.
Last but not least een mooie bijdrage van vrouwen die actief zijn in de hele waardeketen: schelpdierproductie, verwerking, marketing, administratie en belangenbehartiging. Wereldwijd vormen vrouwen een aanzienlijk deel van de werknemers, vooral in verwerking en ondersteunende functies, ook al zijn zij ondervertegenwoordigd in functies als vissers op zee of hoger management. In aquacultuur dragen vrouwen vaak bij in onshore-operaties, verkoop, kwaliteitsbewaking, onderzoek, onderwijs en maatschappelijke betrokkenheid. Hun bijdrage varieert van operationeel werk tot strategische functies in organisaties die de sector ondersteunen.
De rol van vrouwen in de schelpdier- en bredere zeevruchtsector is significant en in ontwikkeling. Professionals zoals Sarah Holmyard uit de UK illustreren hoe vrouwelijke leiders zowel operationele ervaring als strategische visie combineren. Deze jonge moeder van drie kinderen zette een dijk van een presentatie neer. Ze keek zowel voor- als achteruit en Sarah wil haar ervaring graag delen. Haar boodschap: ‘De toekomst van de sector hangt af van innovatie, duurzaamheid en mensen. En vrouwen zullen daar een centrale rol in spelen’. En snel rent ze weg om haar vlucht naar huis en gezin niet te zullen missen…
Tot slot is er nog een paneldiscussie die ik zelf niet meer meemaak, mijn hoofd zit vol en heb nog een fikse autorit voor de boeg.
Ik weet niet hoe de gemiddelde conferentieganger is vergaan, maar ik heb me prima vermaakt met inspirerende teksten en ideeën die in een wat conservatieve sector wellicht niet gelijk landen, maar zeker kansen hebben om te slagen. Ik heb geprobeerd om een impressie te geven.
Dank aan de organisatie Ineke, Aad, Jacob en Jasper. Het was super!
Nico Laros
laros.nico@gmail.com
