In memoriam
Herinneringen aan Henk Vermeulen
BRESKENS – Na een zeer kort ziekbed overleed Henk Vermeulen, voormalig schipper-eigenaar van de BR 10 ‘Johanna’. Afgelopen dinsdag werd hij begraven. Plaatsgenoot Ronald Ribbe deelde zijn memoires op Facebook.
We schrijven juni 1996. Ik ben net geslaagd op de zeevaart/visserijschool in Vlissingen en heb een stageplaats gevonden op een kotter. Ik was ‘sopper’ op de BR-43 ‘Maria, dus had het logisch geweest dat ik daar mijn stage zou gaan doen. Dat verliep uiteindelijk anders, want ik ging aan boord van de BR-10 ‘Johanna’. Een 18,56 meter lange garnalenkotter uit 1967, waar net een nieuwe Mercedes MTU-motor ingebouwd was.
Ik maakte kennis met schipper Henk Vermeulen, die voordien samen met zijn broer Rini de bemanning vormde van de BR-10. Rini had een motorongeluk meegemaakt en was herstellende van een schouderblessure. Hij stopte met vissen en ging de zakelijke kant van hun bedrijf doen. Zodoende ging ik samen met Henk varen. In de eerste week had ik op donderdag mijn autorijexamen. Geen probleem voor Henk. ,,We zullen op tijd binnen zijn.’’
Klompen
Op vrijdag, na het behalen van mijn rijbewijs, kreeg ik de sleutel van de witte Audi 100 bedrijfswagen in mijn handen gedrukt. ,,Hier, je hebt je rijbewijs, rijden maar!" Voor het gewone werk aan boord had ik werkschoenen aangeschaft. Dat was niet naar Henk's gedacht. Immers, Henk liep op klompen als hij zijn lieslaarzen niet aan had onder zijn lange oliejas. ,,Kom, we gaan naar de Coöperatie om een paar klompen voor jou." Sindsdien loop ik op klompen.
Vier keer per week stond Henk met de witte Audi om 8 uur 's avonds in de Crijnssenlaan bij mijn ouders voor de deur om me op te halen voor een nacht garnalen vissen. De auto werd in de Visserijstraat bij Rini voor de deur geparkeerd en samen liepen we op onze klompen, luid ‘klompend’, de Visserijstraat uit, de dijk over, naar boord. De volgende morgen rond 10 uur werd ik weer thuis gebracht.
Visserijfeesten
Tijdens de Visserijfeesten 1996 won de BR-10 de wimpel voor de hoogst gemiddelde prijs voor garnalen dat afgelopen jaar. Ik mocht mee op de foto, terwijl ik natuurlijk nog geen aandeel had in het behalen van dat resultaat. ,,Kom mee Ronald, je hoort nu bij ons." Ook Rini en vader Henk ‘Duum’ Vermeulen kwamen met ons mee.
Aan boord kreeg ik van Henk in de eerste weken een spoedcursus garnalen koken. Precies zo, dat de kwaliteitsgarnalen die de Vermeulens aan land brachten, ook door mij gekookt konden worden. Het verzorgen van de vangst was echt een stokpaardje voor Henk.
Kofferbak
Omdat we maar met twee man aan boord waren, werd ik ook gelijk wegwijs gemaakt in het stuurhutje van de BR-10, waar ik als lange jongen net rechtop kon staan. Henk leerde me sturen met het roer en op de automatische piloot. Het uitlezen van de dieptemeter, het radarscherm en de Shipmate-plotter. Een GPS hadden we, maar Henk viste ook nog op het Decca-systeem. Uiteindelijk liep ik al snel alleen de wacht tijdens het vissen, terwijl Henk in zijn overall even beneden in het logies ging liggen.
Bij binnenkomst na een nacht vissen, was het garnalen lossen in de ‘miene’. Bijvangst aan tong en paling droegen we samen, in grote zwarte kuipen, door de vismijn en via de achterdeur naar vishandel Jan du Bois (‘Jan Deboo’) voor een zakcentje. In de kofferbak van de witte Audi pasten twee van die grote kuipen. Elke dag nam Rini twee volle kuipen kwaliteitsgarnalen mee voor de thuisverkoop aan de grote klantenkring.
Trots
Na het lossen werd met de kotter een plaatsje gezocht aan de steiger. Op een dag zei Henk: ,,Ik gaon te voete wòh, je haot wè vin' éé!?" Mocht ik alleen met de BR-10 door de kaai manoeuvreren. Het enige wat hij als advies mee gaf was: ,,Doe rustig aan, dan kan er niets gebeuren." Een beetje trots op mezelf was ik wel, nadat de kotter veilig afgemeerd lag!
Met de BR-10 werd van zondagavond tot donderdagmorgen vier nachten gevist. Op vrijdag was er dan tijd voor onderhoud aan de netten en in de machinekamer. Eerst samen aan dek de netten nakijken, daarna ging Henk de machinekamer in en nam ik het schoonmaakwerk buiten en binnen voor mijn rekening.
Ik was als ’sopper’ wel gewend om op zaterdag te gaan schilderen. Dat ben ik op de BR-10 toen ook gaan doen. Onder andere de rode masten waren wel toe aan een schilderbeurt. Henk en Rini waren geen klimmers...
Kabeljauw
Vanaf november gingen we met de borden en een zwever (hoog openend trawlnet) vissen op kabeljauw. Weer een nieuwe ervaring voor mij, want dat had ik nog nooit gedaan. Het net lag op het achterdek en ging vanaf daar overboord. De houten borden werden vanuit de gieken gevierd en gehaald. Na een trek moest het net met de hand binnengehaald worden. Met zijn tweeën over het achterschip gebogen en op de deining het net binnen trekken...
De kabeljauw werd na het strippen stuk voor stuk met de hand gewassen tot alle bloedresten er uit waren gespoeld. Weer leerde Henk me om de vangst goed te behandelen om een zo goed mogelijk product in de vismijn te kunnen zetten. Kabeljauw netjes rechtop en gestrekt in de kisten, alleen op de uiteinden scherfijs.
IJsschotsen
Die winter, 1996/97, vroor het dat het kraakte. IJsschotsen in de kaai. Dat deed Henk herinneren aan de winter van 1963, toen hij 12 jaar was. ,,We konden zo over het ijs van de ene kant naar de andere kant over de kaaie lopen!"
Hij vertelde ook over die ene keer dat meerdere Bressiaanse kottertjes de reis naar de Sylt hadden ondernomen. Een lange reis en dan aankomen in het ijs. ,,Bij terugkomst in Bresjes zat er op al die scheepjes geen verf meer op de romp, dat was er allemaal afgeschuurd door het ijs!"
Nog in dat seizoen had ik het roer tijdens een sleep ‘achter de noord’ in de buurt van Westkapelle. Ik had bedacht om te proberen rond te gaan tussen twee ‘rikjes’ (duintjes onder water). Er kwam inderdaad wat tekening op de dieptemeter, wat aangaf dat er kabeljauw te zien was. De kotter schudde een paar keer met haar kont, waarop Henk boven kwam en zei dat we het net maar gingen halen. Toen we het net boven water zagen, bleek dat het flink gescheurd was. Ik voelde me schuldig natuurlijk... Henk's enige vergevende woorden waren: ,,De burhemjister gaot da nie tegenkom'n.’’
Navigatielamp
Na nog een seizoen garnalen vissen en een paar wintermaanden kabeljauw vissen, zat mijn stagetijd er bijna op. Ik had het erg naar mijn zin bij Henk. En had graag willen blijven. Toch vroeg Henk me om te gaan uitkijken naar een volgende stageplaats om mijn SWK-stage op een koopvaardijschip te gaan doen. De schoonfamilie van Rini bracht uitkomst, want die hadden de coaster ‘Flardinga’. Via Rini en zijn vrouw Adrie werd contact gelegd en in februari 1997 zou ik inschepen op de ‘Flardinga’. (Wat echter maar 5 dagen duurde, maar dat is een ander verhaal.)
Aan het einde van mijn tijd op de BR-10 moest ik mee naar de garage waar wat netten opgeslagen lagen. Als aandenken aan mijn tijd bij Henk, mocht ik daar een koperen navigatielamp uitzoeken. Het werd een toplicht, wat jarenlang in de rode mast van de kotter dienst gedaan had en ongeschonden uit de strijd gekomen was. Het bijbehorende certificaat hadden we eerder nog gevonden in een kast in het logies.
Aandenken
Henk en Rini hadden in Henk's zwager Johnny-Vermeulen een mede eigenaar gevonden. Henk en Johnny zouden samen nog tot 2017 met de BR-10 varen. Op de dag af, heeft Henk Vermeulen 50 jaar aan het roer gestaan van familie Vermeulens trots.
In de jaren na mijn visserijcarrière ben ik nog enkele keren met Henk en/of Johnny mee geweest op de BR-10.
Na de verkoop van de kotter is ze in Yerseke gemoderniseerd en werd het stuurhuisje vanbinnen vernieuwd. Ik had toen eigenlijk bedacht om het stuurrad te redden, op te knappen en terug te geven aan Henk. Helaas was het stuurrad toen al verdwenen...
Wat ik hem wel kon geven was een zwartwit foto in groot formaat, die ik gekregen had vanuit Westkapelle. Daarop afgebeeld de BR-10 afgemeerd, met Rini aan dek en Henk met zijn vader ‘Duum' die aan de wal de garnalen aanpakten. Hij was er erg blij mee en had de foto in zijn woonkamer opgehangen.
Naambord
Afgelopen september kreeg Henk uit handen van de laatste eigenaar Henk Visser van de UK-121 (ex BR-10) tijdens het allerlaatste bezoek aan Breskens van de kotter, het houten naambord ‘Johanna’ terug in handen. Ik kon erbij zijn en een foto van maken.
Hij maakte plannen het naambord boven de garagedeur op te hangen. Omdat de voormalige BR-10 gesloopt zou gaan worden, had ik afspraken gemaakt om uit de stalen romp, de lettertekens BR10 terug te halen naar Breskens. Om dat dan terug te kunnen geven aan Henk.
Afscheid
Afgelopen december werd ik door Petra, Henk's dochter, bericht dat Henk ziek was. Henk wilde dat ik dat wist. Op 24 december ben ik nog bij hem langs geweest, om afscheid te nemen... Ik heb hem bedankt voor de korte, maar leerzame en leuke tijd bij hem aan boord.
Hij bedankte mij ook...
Op 7 januari 2026 is Henk op 74-jarige leeftijd overleden aan de gevolgen van kanker. Er was geen redden meer aan. Dinsdag 13 januari werd hij begraven, samen met zijn ‘Johanna', want het naambord gaat met hem mee...
Beste Henk, goeie vaart...
Aan alle familie, vrienden en kennissen: Heel veel sterkte!
Het spijt me dat ik niet bij jullie kon zijn, want ik ben waar zeemannen thuishoren: op zee...
Ronald Ribbe
rorifocus@zeelandnet.nl
