Voorzitter Alex Koelewijn
Hoe zou de palingsector
er zonder DUPAN uitzien?
SPAKENBURG – Vanwege gevaarlijk winters weer annuleerde het bestuur van de stichting Duurzame Palingsector Nederland vorige week de nieuwjaarsreceptie in Wageningen. Voorzitter Alex Koelewijn had wel wat te melden. DUPAN vierde afgelopen jaar in stilte haar 15de verjaardag.
Het gaat met de palingstand in Europa de goede kant op. De Nederlandse palingvisserij vangt – bij gedaalde vangstinspanning - inmiddels net zo veel paling als in de jaren toen er geen gesloten tijd van drie maanden was. De aquacultuurbedrijven draaien goed en de handel doet zijn best om aan de vraag te voldoen.
Je zou bijna vergeten welke inzet DUPAN daarvoor de afgelopen 15 jaar heeft gedaan. Als voorzitter van DUPAN durf ik hier de vraag wel te stellen, ook aan degene die nog niet bij ons aangesloten zijn: hoe had de wereld voor de Nederlandse palingsector eruitgezien zonder de inzet van DUPAN? Hadden we dan nog op paling gevist? Hadden we dan nog steeds een Nederlandse palingcultuur gehad? Of hadden de palingvissers net als in de Scandinavische landen het onderspit gedolven onder de druk van extremistische, polariserende ngo’s?
Hallucineren
De met een groene geur omgeven ngo’s die zichzelf gijzelen in ecologische dogma’s. Wanneer gaan die zogenaamde duurzaamheidsridders eens begrijpen dat échte duurzaamheid bestaat uit People, Planet en Prosperity? Als je een van die drie weglaat wordt het nooit ‘sustainable’, wat letterlijk vertaald ‘volhoudbaar’ betekent. Ik kan natuurlijk de saga aanhalen die de makreel dit jaar beleefde.
Maar heel eerlijk, dat sommige retailers het WC-eend-onderzoek van de Viswijzer blind volgen, snap ik écht niet. Het lijkt wel of AI de macht heeft overgenomen. Wat was het woord van het jaar 2025 ook alweer? Hallucineren!
Voor wie de nieuwe betekenis heeft gemist: “Hallucineren is informatie verstrekken die niet op (betrouwbare) data is gebaseerd en die daarom onnauwkeurig of volstrekt onjuist is.”
Gidsland
Met DUPAN als aangever is Nederland hét gidsland geworden voor andere landen. Wij hebben laten zien hoe je, met gecontroleerde beperkte benutting van een natuurlijk bestand, het dier kan beschermen en tegelijkertijd de nationale palingcultuur bewaart en doorgeeft aan volgende generaties.
Onze georganiseerde sector zet zich al 15 jaar in voor een realistische, pragmatische aanpak van bescherming en duurzame benutting. Voor degene die meneer Kaktus nog kunnen herinneren: Een applausje voor jezelf is zeker op zijn plaats.
Voor wie dat nog niet weet: palingen paaien in de Sargassozee, dat is aan de andere kant van de Atlantische oceaan. De larven kruipen daar uit hun ei en surfen als wilgenblaadjes op de Golfstroom naar de kust van Europa. Vervolgens transformeren ze in glasaaltjes en zoeken ze het zoete water op om te eten en op te groeien. Als ze dan volwassen zijn, willen ze weer terug naar huis: de Sargassozee. Daar zorgen ze op hun beurt weer voor nieuwe generaties palingen. Zo gaat dat, jaar op jaar, al sinds de krijttijd.
DUPAN roept al vanaf haar start in 2010 dat migratie en verlies aan habitat het grootste probleem vormen voor de paling. Het valt dan ook te prijzen dat dit na 15 jaar eindelijk ook wordt erkend door organisaties die tot op de dag van vandaag tegen de consumptie van paling zijn.
Wij weten dat niet alleen in Nederland, maar overal in Europa de kusten potdicht zitten. Trekvissen, dus ook paling, kunnen zonder hulp niet verder. Daarom zetten we in het voorjaar – helemaal in lijn met de Europese Aalverordening en het Nederlandse aalbeheerplan – heel veel jonge paling uit. In 2025 hielpen we 3,5 miljoen jonge palinkjes naar het zoete water in Friesland en de Randmeren.
De leden van peurvereniging KIJG, die letters staan voor Kampen, IJsselmuiden en Genemuiden, hebben in 2025 weer 56.000 pootaaltjes teruggeven aan de natuur, 10 keer zoveel als ze er zelf met hun peuren uithalen. Dat doen ze al 16 jaar op een rij. Het zijn mensen met palingbloed in hun aderen. Daar zou je er meer van willen hebben!
Nu wil het geval dat paling er niet alleen niet in kan, maar op de terugweg naar huis kunnen ze er dus ook niet uit! Een gesloten kust werkt twee kanten op. De kust is van buitenaf gesloten, maar ook van binnenuit. Dat kan, nee, móét beter geregeld worden!
Hulp nodig
Bij DUPAN houden we van een pragmatische aanpak. Zolang paling niet zelfstandig ons land in-en-uit kan zwemmen, heeft zij menselijke hulp nodig. Dus, als je jonge paling naar binnen helpt, ben je pas op de helft. De andere helft is dat je de volwassen paling helpt het land te verlaten. Daarom bedacht DUPAN het programma Paling Over De Dijk.
Sinds 2012 helpen beroepsvissers en regionale sportvissers in opdracht van DUPAN gezamenlijk volwassen palingen ‘over de dijk’. Alleen zo kunnen de volwassen palingen zonder beschadigingen hun de reis naar de Sargassozee vervolgen.
Onbegonnen werk denkt u misschien, maar ik kan u verzekeren: dat gaat best goed. De mensen binnen onze organisatie hebben in al die jaren heel goed doorgekregen hoe je dat effectief aanpakt.
Paling Over De Dijk wordt inmiddels erkend als effectieve methode om veel palingen op hun trektocht te helpen. Dat zagen ze ook bij het ministerie en vanaf afgelopen jaar subsidiëren zij in samenwerking met de EU het programma Paling Over De Dijk. Dankzij hun steun hebben we het project kunnen opschalen en helpen we palingen bij tien extra knelpunten op weg naar zee. Dat gaan we in totaal vier jaar lang doen. En daar mogen we best trots op zijn. Leuk, mooi en aardig, maar het uiteindelijke doel is dat palingen ons land zelfstandig in-en-uit kunnen zwemmen.
Bram
Even een ballontje oplaten: in Nederland is er binnen het Meerjarenprogramma Ontsnippering (2005-2020) 283 miljoen euro uitgegeven aan het verbinden van natuurgebieden met ecoducten, faunatunnels en andere maatregelen. Dat zorgde voor ecologisch verbeterde natuur en heeft ons onder andere de wolf gebracht.
Korte zijstap: om onze kwetsbare hoefdieren te beschermen tegen Bram en zijn soortgenoten, is er de afgelopen twee jaar een kleine vier miljoen aan subsidie verleend. Als je precies wilt weten wat er aan schadevergoedingen is uitgekeerd aan boeren die hun dieren verscheurd aantroffen, Google dan eens op “Bij12 bronbestand wolvenschade” (t/m 20-11-2025 was dat bijna 3,2 miljoen – red.) O ja, misschien goed om even te benadrukken: wees niet bang, de zee-wolf komt niet naar ons binnenwater. Die verkiest de Noordzee als leefgebied. Die mogen we ‘bejagen’ en is in tegenstelling tot Brammetje, ook nog eens erg lekker.
Er is dus een ruime 283 miljoen euro besteed aan het verbeteren van de ‘zichtbare’ natuur. Om trekvissen een betere migratie en groter leefgebied te geven kunnen we nog wel wat geld uitgeven om de ‘onzichtbare’ natuur van Nederland onder water te helpen. Hiervoor zijn de waterbeheerders aan zet.
ICES
Een jaarlijks terugkerend fenomeen is het op het voorzorgsprincipe gebaseerde advies van wetenschappelijke organisatie ICES. Daarin ontbreekt het volledig aan realisme; nastreven van de palingstand van meer dan 66 jaar geleden, toen alles, maar dan ook alles anders was. Het ICES-advies voor paling is vergelijkbaar met het Bijbelse najagen van wind.
ICES brengt dat advies dus jaarlijks uit aan de EU. Letterlijk vertaald en samengevat luidt het: ,,Alle oorzaken die invloed hebben op de paling moeten naar nul worden gereduceerd.” Dus niet alleen stoppen met vissen, maar ook ervoor zorgen dat alle wateren toegankelijk worden en dat het verloren habitat terugkomt… ICES zet de klok een kleine zeventig jaar terug. Voor Nederland, dat sinds mensenheugenis land heeft aangewonnen, zou dat als gevolg hebben dat een heel groot deel van ons land onder water moet worden gezet.
Ook stelt ICES: ,,Stop met jonge paling uitzetten”, want het is niet wetenschappelijk bewezen dat uitgezette paling aan de voortplanting bijdraagt. Op onze tegenvraag, of het wetenschappelijk bewezen is dat al die andere paling wél bijdraagt, wachten we nog op antwoord.
Het excuus van ICES voor dit onrealistische advies is: ,,We kennen de precieze palingstand niet, we weten niet wat wel en wat niet helpt, dus uit voorzorg adviseren we om dan maar helemaal niets te doen. Laat paling maar aan zijn lot over, wij bij ICES denken dat dit het beste is.” Dát zegt in wezen de ICES-wetenschap.
Voorzorgsprincipe prima, maar gebruik het niet als noodrem. Met zo'n advies werkt ICES het herstel en verduurzaming tegen.
Stijgen
Feit is dat de palingstand al 15 jaar stijgt!
Dat het duidelijk beter gaat met de palingstand heeft helaas ook nul effect op de rode lijst van IUCN. Wie het assessment voor paling met de spelregels van IUCN invult, kan niet anders concluderen dan dat paling niet op de rode lijst past. Maar hij staat er wél; in 2008 voor het laatst inhoudelijk beoordeeld, maar de status blijft hardnekkig ‘met uitsterven bedreigd’. Ieder jaar 1,4 miljard jonge palingen erbij ten spijt.
Deze beoordeling zorgt al sinds 2008 voor polarisatie. O ja, polarisatie was het van Dale-woord van 2024… Het uiteindelijke doel bij alle groeperingen is een herstel van de palingstand. Iedereen heeft het beste met paling voor, maar het huidige ICES-advies én de halsstarrige houding van IUCN helpen de paling niet en zet mensen met hetzelfde doel tegen elkaar op. IUCN, wake up please!
Trots
In juni 2025 was de trots enorm groot toen de Sustainable Eel Group de ISEAL Code Compliant-status behaalde. Dat is het hoogst bereikbare voor een duurzaamheidsstandaard. De sector liet daarmee zien dat paling op geheel verantwoorde wijze, binnen de grenzen van het geldende beleid geëxploiteerd kan worden. Sterker nog, door de chain of custody, onlosmakelijk met de SEG-standaard verbonden, wordt de illegale handel in paling in sterke mate beperkt. Daardoor betekent de standaard een extra boost naast het wettelijke beheer van de palingstand. Toen de ISEAL-erkenning bekend werd, riepen de ngo’s om het hardst dat het voor paling niks uitmaakt: “ICES zegt niet aankomen aan die paling en IUCN stelt met uitsterven bedreigd, dus: afblijven!”
Inmiddels is de ISEAL-status van SEG tijdelijk opgeschort door ontstane fouten in het systeem. Wie precies wil weten hoe dat zit, kijkt op sustainableeelgroup.org onder het nieuws van 6 november. Is de opgeschorte status een probleem? Nee, hoe zei Johan Cruijff het ook alweer? Elk nadeel heeft zijn voordeel. SEG leert hiervan en komt sterker terug. SEG is druk bezig met herstelwerkzaamheden en verwacht dit in 2026 af te ronden. Het verandert echter niets aan de steun in de sector en de feitelijke werking van de SEG-standaard zelf. Schouder-aan-schouder met vereende krachten komen we tot een waterdichte keten van vangst tot bord.
Samen kunnen we het, en met een beetje geluk zie ik u volgend jaar weer op onze receptie en zeg ik dat het opnieuw weer een beetje beter gaat met de paling.
Ik wens jullie allen veel gezondheid, geluk en paling in 2026!
Alex Koelewijn
info@dupan.nl
