Wilt u een abonnement afsluiten, nieuws doorgeven, een advertentie plaatsen of online adverteren in Visserijnieuws? Klik dan hier.
Wageningen Marine Research geeft kijkje in de keuken

Onderzoek dat verschil maakt

IJMUIDEN - ‘Volg de Vis’ heette de open dag van Wageningen Marine Research (WMR) in IJmuiden, maar het had beter ‘Volg de Onderzoeker’ kunnen heten. De bezoekers van de open dag afgelopen zaterdag werden verdeeld in acht groepjes en woonden in een strak schema acht minisessies van onderzoekers bij. Hiermee kreeg men een kijkje in de keuken van het visserijonderzoek en een beeld van onderzoekstechnieken en -materiaal.

Directeur Tammo Bult van WMR zei in zijn welkomstwoord dat op zijn instituut onderzoek wordt gedaan ‘dat verschil maakt’, en dat dat alleen kan ‘als we elkaar goed begrijpen’. De minisessies waren ook bedoeld om met elkaar in gesprek te gaan over het visserijonderzoek, en ondanks het strakke tijdschema lukte het met name de aanwezige vissers regelmatig om in discussie te gaan met de wetenschappers.

Zoals bij de sessie ‘Bestandsschattingen en data-limited stocks’ van Ruben Verkempynck en Jurgen Batsleer. ICES, waar ook de resultaten van bestandsonderzoek van WMR uiteindelijk terecht komen, geeft advies over 200 visbestanden. Hoe meer informatie er beschikbaar is over een bestand, hoe hoger de categorie en hoe beter het in principe is voor de visserij. Oproep aan de visserij: geef bedenkingen door aan WMR.

Hoe meet je zo snel mogelijk de lengte van garnalen? Met een camera.Hoe meet je zo snel mogelijk de lengte van garnalen? Met een camera.

Het kaartspel (leg de kaarten in de juiste volgorde) van Marloes Kraan en Nathalie Steins gaf inzicht in het hele proces van het visserijbeheer dat uiteindelijk leidt tot een vastgestelde TAC. Harriët van Overzee en Yoeri van Es lieten zien hoe de gehoorbeentjes (otolieten) uit vissen gehaald worden. Met die otolieten kan de leeftijd van de vis bepaald worden. Uiteraard worden nog meer gegevens verzameld, waaronder geslacht (gehouden tegen het licht zie je bij scholvrouwtjes de kuit zitten), gewicht en rijpheid.

Er zwemt niet alleen tong, schol, kabeljauw en haring in de Noordzee. Dat werd wel duidelijk bij de pittige Visquiz van Michiel Dammers en Marcel de Vries. Onderzoekers moeten ook haaien, roggen, krabben, zeesterren en tal van (hele) kleine visjes en schelpdieren op naam kunnen brengen. Pieke Molenaar en Edward Schram vertelden over onderzoek naar overleving en over selectiviteitsonderzoek. Een kranig scharretje werd voorafgaand aan overlevingsonderzoek beoordeeld op zijn conditie. De vissers drongen voor bij filmbeelden uit de kuil die laten zien hoe vissoorten zich gedragen in het net tijdens de trek. Inzichten in het gedrag van de vis (duikt-ie omlaag of juist omhoog?) zijn van belang voor netontwerpers.

Sneetje achter de kop en knakken, waardoor de gehoorbeentjes bloot komen te liggen en eruit gehaald kunnen worden.Sneetje achter de kop en knakken, waardoor de gehoorbeentjes bloot komen te liggen en eruit gehaald kunnen worden.

Meten met camera

Jimmy van Rijn en Josien Steenbergen vertelden over het hoe en waarom van samenwerking tussen wetenschappers en sector bij innovatieve projecten. WMR gaat pas mee naar zee om data te verzamelen als het idee eerst door de sector zelf is uitgewerkt en getest. Onderzoekers aan boord zijn nodig, want bijvoorbeeld schatten op het oog van fracties in de vangst is onmogelijk. Van Rijn liet de nieuwste ontwikkeling bij het meten van garnalen zien: garnalen onder de camera en een programma rekent de lengte uit; snel en zeer nauwkeurig.

Ja, onderzoekers vissen ook op plekken waar geen vis zit. Ingeborg de Boois benadrukte het nog maar eens. Alles om op een vaste, gestandaardiseerde manier trends en indexen vast te kunnen stellen. Er zijn heel veel bronnen van informatie. Wie denkt dat het aflezen van jaarringen van gehoorbeentjes makkelijk is kwam bedrogen uit. Het duurt drie jaar voordat onderzoekers dat goed onder de knie hebben. Bij WMR zijn elke dag drie mensen bezig met deze gehoorbeentjes. Akoestisch onderzoek en ei- en larvenonderzoek zijn belangrijk bij met name pelagische bestanden. Maar hoe herken je de haringlarven in de brei van dierlijk plankton? Een microscoop is hier uiteraard onontbeerlijk.

Edward Schram (rechts) checkt de reflexen van een scharretje (in het kader van overlevingsproeven), Pieke Molenaar noteert.Edward Schram (rechts) checkt de reflexen van een scharretje (in het kader van overlevingsproeven), Pieke Molenaar noteert.

Voor onderzoek naar het gedrag van vissen worden door onderzoekers verschillende merk- en zendertechnieken ingezet, van de ouderwetse met een tang aangebrachte merkjes tot grote en kleine zendertjes, al dan niet met detectiestations. Onderzoek met gemerkte glasaaltjes laat volgens onderzoeker Erwin Winter zien dat de sluizen van IJmuiden makkelijk te passeren zijn. Daarna wordt het beeld wisselend; het gemaal bij Halfweg is passeerbaar, maar diverse potentiële intrekmogelijkheden lopen dood voor de glasaaltjes. Gedrag van vissen in windparken is interessant en zeer actueel. Veel vissoorten zwemmen in en uit de windparken, maar sommige kabeljauwen blijven jaren rond dezelfde paal hangen. Die plaatstrouw stelde Winter ook vast bij sommige rifhaaien rond Caribische eilanden.

Prijzen

Hoewel de sombere berichten over de ontwikkelingen van het pulsdossier in de vroege ochtend de gesprekken kleurden, was de stemming tijdens en tussen de sessies van wetenschappers heel goed. De sessies werden met grote interesse gevolgd en zonder uitzondering werd ook enthousiast deelgenomen aan opdrachten.

Een technisch verhaal van Jurgen Batsleer (rechts) en Ruben Verkempynck over bestandsschattingen, referentiepunten en data-limited stocks.Een technisch verhaal van Jurgen Batsleer (rechts) en Ruben Verkempynck over bestandsschattingen, referentiepunten en data-limited stocks.

Na afloop bedankte Tammo Bult alle aanwezigen voor de interesse. Er was geen onvertogen woord gevallen, en hij had genoten van de interrupties van met name de aanwezige vissers. Restte hem en Nathalie Steins nog de prijsuitreiking van de Visquiz. Die werd gewonnen door docent John Willems van SVO Vakopleiding Food, met eervolle vermeldingen voor Albert Romkes (UK 24), Edwin van Seters (SL 27), Irene Kranendonk (Good Fish Foundation) en Pim Boute (WMR).