Wilt u een abonnement afsluiten, nieuws doorgeven, een advertentie plaatsen of online adverteren in Visserijnieuws? Klik dan hier.
Stroomafwaarts door Alaska

De trek van koningszalm

ALASKA – Zalm heeft in enkele decennia de westerse viswereld veroverd. Freelance journalist Adam Weymouth peddelt een lange zomer stroomafwaarts door Canada en Alaska in het kielzog van de zalm en schreef een fascinerend reisverslag: Koning van de Yukon.

In Alaska en het westen van Canada komen vijf soorten zalm voor. Het boek gaat voornamelijk over de Chinook oftewel koningszalm, de nationale vis van Alaska. Zestig jaar geleden werd een recordzalm van 114 pond gevangen. Twintig pond heet nu groot. Weymouth reist per boot de lange Yukon-rivier af naar zee, met de stroom mee en tegen de trek van de zalm in. De Yukon kent de grootste zalmtrek ter wereld. Koningszalm die de riviermonding op zwemt bestaat voor wel twintig procent uit olie. Als de eerste zalm van het nieuwe seizoen aankomt is het feest in de dorpen.

De zalm is onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van Alaska. Lange tijd vervulde de vis een belangrijke rol in de economie alsook in de cultuur van het Hoge Noorden. De zalm kent een uitzonderlijke en fascinerende levenswandel: hij verlaat het zoete water om duizenden kilometers naar open zee af te leggen, en daarna terug te keren naar zijn geboortewateren. Het is tegelijk de laatste tocht van de Chinook, waarvan het magnetiet om de weg terug te vinden in de schedel zit. In het geval van de Yukon legt de zalm ruim drieduizend kilometer stroomopwaarts af en klimt dan ruim een kilometer de bergen in. Tegen het eind van de trek heeft de zalm de helft van zijn spierweefsel en negentig procent van zijn vet verbruikt; alles is gericht op voortplanting, al het andere wordt opgeofferd.

Maar het bestaan van de wilde zalm en van de mensen die generaties lang van deze vissen hebben geleefd staat onder druk. Klimaatverandering, overbevissing en industrialisering eisen hun tol. Ook in het dunbevolkte Alaska. Het aantal zalmen dat de rivier optrekt is gedecimeerd, tegelijk neemt het verspreidingsgebied toe tot op het zuidelijk halfrond.

De eerste visconservenfabriek aan de oever van de Yukon honderd jaar geleden stuitte op verzet van stamhoofden. Wereldvisies botsten. Vanaf de jaren negentig wordt door overheden regelmatig gesproken over een economische noodtoestand en worden regelmatig algehele vangstverboden afgevaardigd. Met rechtszaken en dikke boetes voor inheemse bewoners tot gevolg. Beheerders klagen intussen dat ze beter een kogelwerend vest kunnen dragen.

Adam Weymouth volgt met zijn kano het spoor van de zalm over de rivier de Yukon, van de bron tot aan de zee, om een wereld vast te leggen die op het punt staat te verdwijnen, een wereld van mensen en vissen die leven in het laatste restje wildernis. Reality-tv is een bron van inkomsten geworden.

Weymouth trekt een vergelijking met zijn eigen Groot-Brittannië, waar de rivieren lang geleden bulkten van de zalm en ooit met honden op zalm werd gejaagd. In de achttiende eeuw ontstond een kentering in Europese zalmpopulaties. De Theems raakte leeg. Duizend jaar regelgeving kon het tij niet keren.

Tot de jaren zestig van de vorige eeuw was er uitsluitend wilde zalm te verkrijgen. Kweekzalm is in een halve eeuw tijd een miljardenindustrie geworden. Kijk in de supermarkten. Wilde zalm heeft een natuurlijke kleur, kweekzalm wordt op kleur gebracht met dank aan de Nederlandse multinational DSM. Voor donkergekleurde zalm kan een meerprijs worden gevraagd. Het aanbieden van kleurvariaties stimuleert de vraag. Weymouth is kritisch over de zalmkweek en ook over een nieuwe trend van ranchzalm. Tegen de mondiale trend in besloot Alaska de zalmkweek te verbieden, ter bescherming van de wilde zalmsoorten.