Wilt u een abonnement afsluiten, nieuws doorgeven, een advertentie plaatsen of online adverteren in Visserijnieuws? Klik dan hier.
Mr. Ing. Jaap Hoekstra en mr. Bart van Tuinen

Als een vis in het water

AMSTERDAM – Voor veel lezers van Visserijnieuws is Jaap Hoekstra een vertrouwd en bekend raadsman. Hij praktiseerde ruim 35 jaar als advocaat in de visserij. Vorig jaar heeft hij zich als advocaat laten uitschrijven. Hij laat de vissers echter niet alleen achter. Hij blijft zich als juridisch adviseur inzetten voor de visserij en doet dit samen met advocaat Bart van Tuinen (50).

,,Wij Friezen...” Jaap Hoekstra zegt het bij herhaling op zijn 70 e verjaardag. Hoekstra en Van Tuinen wonen al tig jaar in Amsterdam, maar zijn beiden in Leeuwarden geboren, hebben de Steenbok als sterrenbeeld, houden van de zee en waren buren van elkaar. Met zo veel overeenkomsten hebben ze onderling vaak weinig woorden nodig.

Buurman

Ongeveer zes jaren geleden nodigde Hoekstra zijn buurman uit om eens mee te gaan naar de Amsterdamse rechtbank voor twee visserijzaken, een kwestie maaswijdte en 500 meter zone - en of hij zijn toga niet wilde vergeten. Van Tuinen moest van Hoekstra maar aandachtig luisteren toen de economische politierechter de zaken besprak. Op de vraag van de rechter aan wie hij het woord ter verdediging mocht geven, wees Hoekstra op de ietwat verbouwereerde Van Tuinen. Maar aan het eind van de zitting volgden vrijspraken voor de vissers en wist Hoekstra wat hij aan Van Tuinen had. Sindsdien werken zij samen en trekken er geregeld met elkaar op uit.

Hoekstra ging op jonge leeftijd met zijn vader naar Vlaggetjesdag op Urk. Dat was begin jaren zestig, op uitnodiging van een patiënt van zijn vader, die tandarts was. Dat was zijn eerste kennismaking met de kottervisserij. Vanaf de jaren tachtig werd hij daar kind aan huis. Hoekstra moest vele zaterdagen in alle vroegte op de box van Abli Kramer van de UK 41 ‘Marlena’ aan de gebakken slibs. Hij hield daar spreekuur. Zijn grijze Volvo Amazon steevast voor de deur. Regelmatig werd hij daar gebeld of hij niet ook even bij de beller kon langskomen. Ze hadden zijn auto zien staan. Hoekstra is altijd naar zijn cliënten toegegaan, het hele land door. ,,Ik adviseer ook Bart om naar de havens en vissers toe te gaan, zodat je weet wat voor vlees je in de kuip hebt’’, zegt Hoekstra, die ook recent op de Dam was, bij de EMK-demonstratie, en vorige maand op de nieuwjaarsreceptie van het Nederlands Visbureau.

Als jongeling ging Hoekstra net als zoveel Friezen ‘De Dijk’ over. In Haarlem deed hij de HTS Scheepsbouwkunde, wat hij combineerde met een rechtenstudie in Amsterdam. Toen die allebei waren afgerond - “wij Friezen maken af waar we aan beginnen” - solliciteerde Hoekstra bij een ‘nat’ advocatenkantoor en specialiseerde zich daar in het zeerecht. Een kleine vijf jaar later begon hij voor zichzelf en trok in bij de vader van zijn echtgenote, Barbara Zoetmulder, die ook advocaat was. Zijn schoonvader bleek, toevalligerwijs, juridische artikelen over het zeerecht te schrijven voor het Dagblad Scheepvaart.

Klein middel

Zijn eerste cliënt kwam uit Den Helder. Als blijk van waardering, na een zitting, haalde deze een plastic zak met klein middel uit de kofferbak van zijn Citroën. Er zou nog veel meer vis volgen, waardoor thuis de hele (Jan Luijken) straat, van jong tot oud, de smaak van vis te pakken heeft gekregen. Barbara bakte de vis en Jaap de patat. ,,Helaas is ook dat verleden tijd nu een extra braadje als een tweede uitlossing wordt gezien.”

Ontelbare zittingen heeft Hoekstra in zijn loopbaan bijgewoond. De megazittingen voor de rechtbank Zwolle met als aanklager Irene van Zevenbergen-Joele in de roerige jaren tachtig en negentig staan nog op zijn netvlies. Voor maaswijdte- en mijlenkwesties reed hij duizenden kilometers. Ook over de landsgrenzen, waarbij Barbara, een talenwonder, hem regelmatig vergezelde. ,,Het was soms hordelopen, tot aan de Hoge Raad.’’ Dat de meetskiel uiteindelijk ingewisseld werd voor de Omegameter, beschouwt Hoekstra als een persoonlijke triomf.

Hij had niet alleen in Nederland, maar ook in Brussel en Bilbao gepleit voor een objectief meetinstrument. Stroperige vergadercircuits, blikt Hoekstra terug.

Van welke zaak lag Hoekstra wakker? Hoekstra wil er niet in het bijzonder eentje noemen en sommigen wenst hij te vergeten. ,,Er zijn kwesties waar je mee opstaat en waar je mee naar bed gaat, over het algemeen zijn het geen gemakkelijke zaken, die in de visserij spelen.” Hoekstra noemt blokkades, zoals in 2001 van de havens van IJmuiden en Rotterdam, waar hij ’s avonds laat nog bij de rechtbank Haarlem moest aantreden.

Het ‘gedoe’ met Greenpeace in de jaren negentig passeert ook de revue. Toen was Diederik Samson nog actieleider. In augustus 2008 moest Hoekstra weer in het geweer komen tegen Greenpeace in verband met het storten van basaltblokken in het Sylt Outer Rif. Een actie die Greenpeace onder andere in 2015 op de Noordzee herhaalde. Namens de visserijorganisaties diende Hoekstra een strafklacht in bij de Noordzeeofficier te Amsterdam, die deze honoreerde. Hoekstra heeft toen nog met Samson proberen te bellen. ,,Samson is ook geboren in Leeuwarden, maar gaf niet thuis. PvdA-partijgenoot Lutz Jacobi, uiteraard Friezin, deed dat wel.” Jacobi is inmiddels directeur van de Waddenvereniging en Samson de rechterhand van Eurocommissaris Frans Timmermans.

Officier

Al snel kwam Hoekstra er achter dat het werk van rechters ook mensenwerk is. Door de ene rechtbank werden vissers veroordeeld en voor hetzelfde verwijt volgde bij een ander rechtbank vrijspraak. Hij begreep dan ook goed de uitnodiging van de Noordzeeofficier van justitie om eens de koppen bij elkaar te steken over het concentreren van alle visserijzaken in Amsterdam. Hoekstra ging akkoord, maar stelde wel als voorwaarde dat zaken op vrijdagmiddag zouden worden behandeld, zodat de vissers in de gelegenheid waren de zaak bij te wonen zonder daarvoor een volle visweek te moeten thuisblijven.

In gewetensnood is Hoekstra nooit gekomen. Van slechts twee cliënten heeft hij gedurende al die jaren afscheid moeten nemen. ,,Omdat ze niet wilden accepteren dat de advocaat in de procedure de leiding heeft.’’ Dat de visserij veranderd is, wil Hoekstra niet zeggen. ,,In de kern zie ik niets nieuws onder de zon. Een visser zal altijd een visser blijven. Het zit in de genen.”

Hoekstra blijft als juridisch adviseur bij de visserij betrokken. Nu hij zich echter als advocaat heeft laten uitschrijven, kan hij de visserijzaken niet langer meer zelf in de rechtszaal bepleiten. Dit heeft hij al eerder met een gerust hart overgelaten aan Van Tuinen, die partner is bij het aan de Amstel gevestigde kantoor Aves Advocaten.

Na die eerste zaak zes jaar geleden heeft Van Tuinen naar eigen zeggen de smaak goed te pakken. Net als Hoekstra laat hij zich niet inhoudelijk uit over de vele visserijzaken in de dossierkasten. Vanwege dwingende regels in de advocatuur is dat niet toegestaan.

Wel wil Van Tuinen kwijt fier te zijn op de afloop van de beladen en in de media breed uitgemeten zaak met de HA 38, inmiddels alweer ruim twee jaar geleden, die hij samen met Hoekstra behandelde. ,,Het rapport over de ramp waarbij drie opvarenden verdronken, opgemaakt door de Onderzoeksraad voor Veiligheid, en dat vernietigend was voor onze cliënt, werd door ons tot in detail bestudeerd. Alle tegen dit rapport ingebrachte bezwaren werden door de rechtbank Amsterdam integraal overgenomen. Na jaren volgde een terechte vrijspraak, waar het Openbaar Ministerie zich bij neerlegde. Een zaak met uitsluitend verliezers, maar ook eentje, waarbij wij onze cliënt vol overgave uit het juridische moeras hebben kunnen trekken.’’


Hoekstra over fouten

  • ,,Gebruik van binnenzakken of touwtjes vind ik een foute zaak. Helemaal als ze gebruikt worden in combinatie met pulstuigen. Maar ik vind het ook echt helemaal fout als die vissers compleet gepeld dreigen te worden: gedwongen voor de kant moeten, beslag op hun besomming en ook nog eens door strafrechter beboet worden. Fout is fout. Maar ik hielp vissers graag om te voorkomen dat ze voor hetzelfde vergrijp dubbel gestraft worden, dat kan niet in een rechtstaat! Overigens: verdenkingen moeten uiteraard wel bewezen worden alvorens vissers daarvoor worden gestraft. Ik heb genoeg voorbeelden waarbij mede als gevolg van bezuinigingen bij justitie er onjuiste processen-verbaal zijn opgemaakt. De in processenverbaal genoemde feiten dienen controleerbaar en juist te zijn.”
  • ,,Fout is fout. Vissers draaien daar niet omheen. ‘Hoekstra, ik heb het gedaan. Maar doe je best, succes’, klonk het dan. En dat deden we dan ook. Want de medaille heeft twee kanten. Het is voor een ondernemer in de visserij zeker niet makkelijk om zich aan alle, maar dan ook echt aan álle regels te houden. En het worden er steeds meer, haast niet bij te houden. Ik voel me thuis in de visserijgemeenschap, als een vis in het water. Een wereld waarin ‘ja is ja’ en ‘nee is nee’ is, meestal dan. Een wereld van doeners. Vissers stonden klaar voor mij, ik stond en sta klaar voor hen.”