H De crew, van links naar rechts: Peter Zoeteweij, Jan Blok, Ralph Jansens en Arjen Allewijn.
H De crew, van links naar rechts: Peter Zoeteweij, Jan Blok, Ralph Jansens en Arjen Allewijn. Nico Laros

Mosselpercelen uitbakenen 2.0

Algemeen

HARLINGEN – Tijden veranderen, ook wat het bebakenen betreft. Nico Laros geeft geografisch onderwijs en ging vorige week een dagje met de YE 161 mee om mosselpercelen uit te bakenen. Precies werk, op de centimeter nauwkeurig.

Zaterdagmorgen deed ik een kuiertje over de haven in Harlingen en zag ik de YE 161 ‘Dingenis Maria’ liggen met een dek vol met houten bakens. Deze jonge bomen worden in Friesland en Drenthe gekapt door Peter van der Wouw. Het moeten zo recht mogelijke dunne bomen zijn van 11 tot 15 meter. En voor maart als het broedseizoen begint moeten ze gekapt zijn. Daarna mag hij het bos niet meer in.

Sextant

De mosselkwekers markeren hun percelen met deze houten staken. Hun kavels liggen onder water en de meeste percelen liggen bezaaid met mosselen, soms mosselzaad en soms halfwas of consumptiemosselen. En elke kweker wil na de winter graag zijn eigen mosselen weer terug, en omdat de percelen aaneengesloten liggen is het zaak om dit nauwkeurig uit te bakenen.

Toen ik in 1986 begon met dit werk hadden we alleen een sextant die je horizontaal moest houden. Je stelde hem in op vastgestelde graden-minuten en seconden en dan met laagwater lopen onder Terschelling de kerktoren van Midsland en de Brandaris in elkaar, dan wist je aan de hand van deze driehoeksmeting op welk perceel je was. Dat was altijd heel spannend om dan precies de juiste scheidingslijn te krijgen; meestal vond je wel wat oude stompen. De mosselkwekers gingen ervan uit dat het goed was, dus er zat wel wat druk op de ketel. Zeker als na een ijswinter alle bakens weg waren. Soms voelde ik me in de Westkom net Fred Flinstone, terwijl de straaljagers over je heenvlogen voor een precisiebombardement op de Vliehors.

Maar gelukkig werden de navigatiesystemen steeds beter. En nu in 2024 maken we gebruik van de coördinaten van de Rijksdriehoekmeting (RD-coördinaten). Je ziet de landmeters wel langs de wegwerkzaamheden lopen voorzien van een stok met een paddenstoel erop.

Bij de geografische coördinaten weten we van de visserijschool nog dat de lengtemeridiaan bij Greenwich/Londen aangewezen is als nullijn. Samen met de evenaar - op de scheiding van noorderbreedte en zuiderbreedte - vormen ze de oorsprong van de geografische coördinaten voor de plaatsbepaling op aarde. De oorsprong of het centrale punt van het RD (Rijks Driehoek)coördinatensysteem is echter de stang op de Onze Lieve Vrouwetoren in Amersfoort, zoals deze in 1895 is bepaald. Dit systeem werkt met X- en Y-coördinaten. De knappe wiskundige rekenmeester Snellius lanceerde in 1617 reeds de eerste driehoeksmering ter wereld.

Barbé-vloot

Maandagmorgen 29 april 2024 stapte ik aan boord van de mosselkotter YE 161 met schipper Peter Zoeteweij (63 jaar) en vertrokken we vanaf de visafslag te Harlingen naar de Westkom. Het weer was prachtig, ik tref het gewoon elke keer.

Peter Zoeteweij (Zoeteweij Mosselkweek B.V.) heeft een samenwerking met Mosselkweek Barbé B.V. Hij is tevens vlootcoördinator van de Barbé-vloot, die bestaat uit zes mosselkotters: YE 19, 27, 56, 161, 197 en HON 14, met een totaal van 115 mosselpercelen. Samen vormen ze het grootste mosselkweekbedrijf in Nederland.

marXact

De eerste bakens worden rond 11.00 uur gezet met behulp van een hydraulische kraan die bediend wordt door Arjan Allewijn. Dat werkt als een speer. Bakens van 60-100 kilo worden als een veertje opgetild en verticaal gekanteld. 

Ralph Jansens, die al 15 jaar aan boord is, bepaalt met de handheld van het merk marXact de exacte positie op de centimeter nauwkeurig. De slogan van dat bedrijf uit Hilversum is: ‘Iedereen kan digitaal inmeten en uitzetten met op de centimeter nauwkeurigheid’. Alles in een makkelijk alles-in-één pakket. De schipper manoeuvreert de mosselkotter in positie, laat de spudpaal zakken en houdt het schroefje erop. Het schip ligt stil. Dan wordt het baken op de grond gezet, nog even finetunen en dan wordt het baken met de waterspuit in de grond gespoten. Appeltje eitje.

Jan Blok

Ik zie Jan Blok (66 jaar) nog als een jonge hond over het dek rennen om op tijd de Barbé-merktekens in de bakens te knopen. Jan is aan zijn laatste jaar aan boord bezig en is op 1 augustus aanstaande onafgebroken 48 jaar aan boord van de YE 161. Aankomend september hoopt hij af te zwaaien.

We bakenen een perceel in de Westkom uit en varen vervolgens naar het Inschot waar wat bakenherstelwerkzaamheden gedaan moeten worden. Zonder grote krachtinspanningen vliegen de bakens erin en stomen we in de namiddag weer naar Harlingen, waar ik word afgezet.

De mannen van de YE 161 stomen gelijk naar de Doove Balg om daar nog wat te bakenen. Daarna is de planning af te zakken naar de Zeeuwse Delta, daar is ook nog werk te doen.

Ik heb genoten van het prachtige weer en de nieuwe techniek. Met wat ik vandaag gezien heb, raad ik twijfelende mosselkwekers aan om niet langer te wachten met de aanschaf van een dergelijk systeem. Je hoeft nooit meer op de opziener te wachten. Het scheelt heel wat onnodig varen, waardoor de kosten van de aanschaf weer behoorlijk worden gereduceerd. Tevens levert het een prachtig resultaat en meer werkplezier op.

Nico Laros

H Positie van het baken wordt nauwkeurig ingemeten.
H Handheld met positie van het baken (beetje moeilijk te zien).
H Baken wordt met behulp van de kraan geplaatst.
Afbeelding
Afbeelding