H Figuur 3. ICT-innovatie in de blauwe economie.
H Figuur 3. ICT-innovatie in de blauwe economie. xx

Denk (en doe) digitaal

Algemeen

URK – Flynth Accountants neemt de visserij-familiebedrijven mee in innovatief samenwerken en ondernemen. In twee voorgaande artikelen dit jaar is ingegaan op marktinnovatie en het doorbreken van bestaande patronen. Ondernemers werden en worden aangemoedigd om te innoveren op samenwerking. In deze slotbijdrage zoomt bedrijfsadviseur Rob Barkel in op ICT-innovatie.

Toen in 1971 de eerste e-mail via ARPANET verstuurd werd door Ray Tomlinson, stond niemand erbij stil dat 50 jaar later ons hele leven beheerst zou worden door computers. E-mail is al weer verouderd, het gaat nu om Big Data, cloud computing, AI, 5G en 6G. We raken inmiddels steeds meer gewend aan kunstmatige intelligentie (AI) zoals Chat GPT. Figuur 1 ter illustratie het tijdspad van revolutionaire ontwikkelingen die ons leven zijn gaan bepalen. (1) 

Wie had dat gedacht? Hoe moeten je daar als ondernemer daar nu op acteren? Kun je dat in het familiebedrijf allemaal nog wel bijbenen? Het eerste advies is je te gaan verdiepen in wat er om je heen gebeurt.

Datagebruik in de praktijk

Aan boord moet de gevangen vis ingeboekt worden. Dat gebeurt veelal in het digitale logboek. Software waarin bijgehouden wordt, op welke locatie bepaalde vis gevangen is en in welke kist ze is terechtgekomen. Hoeveelheid en soort vis wordt verrekend met de contingenten waarover de visserman beschikt. 

Inmiddels is iedere visserman met die elektronische logboeken vertrouwd geraakt. Maar zien we ook de voordelen voor het toevoegen van waarde aan de gevangen vis? Het communiceren van de locatie van de gevangen vis en de datum waarop, of de temperatuur waarbij de vis is gekoeld tijdens transport kunnen gebruikt worden om de vis toegevoegde waarde te geven. Transparantie levert geld op als het juist ingezet wordt naar de consument van de vis.


Transparantie heeft toch alleen nadelen...

Bijvangst moet geregistreerd worden en in veel gevallen moet die zelfs worden aangeland. Over het nut daarvan zijn de meningen verdeeld, maar een feit is dat alles digitaal geregistreerd wordt. De overheid, en tegenwoordig ook stakeholders uit de samenleving, gaan ervan uit dat door alles in kaart te brengen, er controle uitgeoefend kan worden. Toch kun je ook jouw voordeel met data doen als (visserij) ondernemer! Als schipper kun je jouw eigen data verzamelen, beheren en vervolgens gebruiken om het bedrijfsresultaat te verbeteren. Dat betekent dat je eigenaar blijft van de data en die juist niet deelt, maar er wel de vruchten van plukt. Juist vóór gaan lopen op de concurrentie door jouw eigen data te analyseren. Neem bijvoorbeeld lokale bier brouwerijen die, in de nichemarkt van biologische bieren, juist waarde aan hun product toevoegen door wel data mee te leveren die ze tijdens het produceren verzameld hebben. Transparantie over duurzaamheid draagt blijkbaar bij aan de beleving van de consument en levert een meerprijs op!

Afslag en waarde creëren

Een goed praktijkvoorbeeld van het toevoegen van waarde aan vis is het datagebruik door de visafslagen. Een afslag krijgt op verzoek data doorgestuurd van vissers. Bijvoorbeeld door middel van whatsapp. De afslag maakt voor haar planning gebruik van deze gedeelde gegevens en publiceert deze gegevens, altijd geanonimiseerd, in de zogenaamde aanvoerverwachting. Die informatie stelt de handel in staat haar afnemers beter te informeren. Het kunnen sturen op het efficiënt verhandelen van een product, heeft over het algemeen een gunstig effect op de prijs. Dat zou ten goede kunnen komen aan de visserman, maar ook aan de leden van de coöperatie, waar een afslag toe behoort. Meten is weten dus! Vraag en aanbod zijn op die manier beter op elkaar af te stemmen. In theorie zouden visserijondernemers daardoor ook invloed kunnen uitoefenen op de prijs van de vis. 

Volgens de visie van directeur Riekelt Kramer, van de visafslag Urk, ontstaan er binnen tien jaar groepen vissers die zelf hun vis aan de consument zullen leveren. (2) Daarbij gebruikmakend van (gekoelde) faciliteiten en het digitale platform, dat door de afslag beschikbaar wordt gesteld. Via dat platform kan de handel, de consument transparant laten zien wat er met de vis gebeurd is. Aan de hand van de data, die aangeeft wanneer, waar en door wie, welke soort vis gevangen is. Maar ook bij welke temperaturen en hoe de vis verwerkt en getransporteerd is. 

Toegevoegde waarde en CO2-gebruik aantonen 

Tijdens de Fisheries Validation workshop in Brussel, waaraan IK recentelijk deelnam (3), kwam ter sprake wat de meest dringende innovaties moeten zijn in de EU brede visserijvloot. Daar kwam naar voren dat opleiding en kennis, minstens zoveel bijdragen als technische innovaties. Door “slimmer” om te gaan met informatie en techniek, kunnen veel kosten gemeden worden. Meten is weten geldt ook hier. Maar dan moet je wel weten wat je meet! Uit de workshop kwam naar voren dat een gedragsverandering, in combinatie met technologische innovaties, de meeste reductie van CO2 uitstoot kan opleveren. Daarbij kan de logistieke sector als voorbeeld dienen. Vrachtwagenchauffeurs hebben inmiddels als onderdeel van hun opleiding (code95), door verplichte praktijklessen, moeten leren hoe ze brandstof besparen door hun rijgedrag aan te passen. Afgelegde kilometers worden bijgehouden per rit met daarbij behorend brandstofverbruik. Ook de transportondernemer stuurt op data van litergebruik per afgelegde kilometer. De planning zet in op de slimste routes, vrachtgewicht optimalisering en CO2 uitstoot. 

Voorbeelden ‘slim’ werken

‘Slim gaan vissen’ kan niet alleen bijdragen aan het halen van gestelde klimaatdoelen, maar zeker ook leiden tot duurzame verdienmodellen. EU Green Deal en de Parijse akkoorden dwingen, spoedig, ook de EU-visserij minder emissies te gaan uitstoten. In 2050 moet die zelfs CO2 neutraal zijn! 

Als onderdeel van VISTOOLS, is in België reeds een aanvang gemaakt met meten is weten. In een ‘Bluebox concentrator’ (4) worden, aan boord van 37 visserijschepen, de gegevens van allerlei sensoren verzameld. Die data wordt verstuurd naar het Belgische onderzoeksinstituut voor landbouw en visserij ILVO. Binnen het samenwerkingsverband met het ILVO wordt de data geanalyseerd en gevalideerd. De visserijondernemer blijft eigenaar van de data. Het voordeel is waarneembaar aan boord doordat de schipper direct inzage heeft in het brandstofgebruik, trekkracht, waterdiepte, temperatuur en vissoort. 

In Nederland wordt het systeem SMART fishing ontwikkeld (5). De verzamelde data levert inzicht op voor de visserijondernemer, waardoor rendabeler gevist kan worden. Visreizen worden geanalyseerd en gewicht wordt automatisch geregistreerd. SMART fishing probeert inmiddels, op basis van data analyse van historische gegevens, ook te voorspellen waar de vis zich op zee zou kunnen bevinden. Net als in het Belgische systeem is ook de planning voor de kisten in het ruim digitaal te volgen. 

Blockchain op zee

Digitalisering gaat verder en binnenkort kan met een zogenaamde ‘block-chain wallet’ een kist met vis digitaal gevolgd worden. Die kist kan dus al worden verhandeld, terwijl ze zich nog in het ruim aan boord bevindt. De beursvloer verplaatst zich als het ware naar de brug van de kotter, daar liggen veel kansen voor visserijondernemer(s)! 

Het bewaken van de kwaliteit van de vis kan inmiddels al per vis, door het nemen van een digitale scan met een hyper spectraal camera. Zo’n scan wordt direct gemaakt als de vis aan boord komt. In de blockchain wordt een NFT (non-fungible token) gemaakt. Een unieke dataset, die niet veranderd kan worden. Er wordt als het ware een ‘digitaal eigenschapsbewijs’ gemaakt van het product. 

In het voorbeeld van de kist met vis kan vervolgens de informatie worden toegevoegd van doorverkoop van wallet naar wallet. Dus van digitale portemonnee naar portemonnee wordt het bewaken van de kwaliteit aantoonbaar geregistreerd gedurende het verblijf van een product in de keten. Er kan per keten digitaal betaald worden met een munt, bijvoorbeeld een Fishcoin (6). 

Verbreding van het verdienmodel kan dus voor de visserijondernemer liggen in het toevoegen van digitale informatie, waarmee het product verse vis veredeld kan worden. De vergoeding daarvoor komt dan in de vorm van Fishcoin. Wederom kansen voor de visserijondernemer. 

In de regionale economie

Op gebied van samenwerking zijn er inmiddels in Nederland al een aantal innovatieve oplossingen op regionaal gebied die gebruik maken van deze digitale technieken. Boeren en vissers zouden zich samen kunnen gaan richten op voedselzekerheid en -veiligheid in de regio en daar de waarde creëren. Door dit zo in te richten dat men kan concurreren met (wereldwijde) commerciële bedrijven, kan een levensvatbaar alternatief ontstaan. Door regionaal en lokaal gebruik te maken van cryptogeld en bedrijven te financieren kan de afhankelijkheid van banken worden verkleind.

Veel moeilijke termen

In het digitale tijdperk worden we inmiddels omgeven door allerlei digitale termen en begrippen. Dat biedt naast bedenkingen ook kansen voor het ondernemen van morgen. Digitaal aantonen dat jij duurzaam bent en hoe de kwaliteit gewaarborgd is van boord tot bord. Laat je voorlichten en leer waar de digitale transitie voor jou als ondernemer kansen biedt.

Tot slot: Ondernemen heeft alles te maken met dromen, denken, durven, doen en doorzetten! Wij helpen graag met het ontwikkelen van uw toekomst. 

Meer info:

Rob Barkel BSc. MBA

bedrijfsadviseur Maritiem, 

Flynth Urk 

Rob.barkel@flynth.nl

(1) https://www.at-automation.nl/kennisbank/begrippen/industrie-4-0/

(2) Visveiling Urk wil doorgroeien naar logistiek centrum - https://nos.nl/r/439710

(3) Validation workshop on the fisheries sector of the Techno-economic analysis for the en     ergy transition of the fisheries and aquaculture sector. Workshop conducted on 27 september 2023 on behalf of DG MARE and CINEA

(4) Rappé, P. Ontwikkelaar Communicator Bluebox DBMatic 

(5) Post, N. Full stack developer Smart fishing software, Weforsea Shipping

(6) Loosman, J. Ontwikkelaar en business developer ‘Fishcoin blockchain’

H Figuur 2. Kwaliteit bewaken door datagebruik.
Afbeelding
H Figuur 1. Tijdlijn industriële revoluties.