Wilt u een abonnement afsluiten, nieuws doorgeven, een advertentie plaatsen of online adverteren in Visserijnieuws? Klik dan hier.
Bestaansrecht mosselkweek niet meer ter discussie

'Het draait om zaad en hectares'

VROUWENPOLDER – Het gaat niet meer om overleven. De schelpdiersector kan en mag weer ambitie tonen. Belangrijkste vraag: hoe is de trend van de neergaande productie te stoppen? Het vervolgens aan de man brengen van die schelpdieren moet geen probleem zijn. "De Nederlanders zijn de besten in het verkopen van mosselen", viel op te tekenen tijdens de Schelpdierconferentie die vorige week donderdag en vrijdag op het Deltapark Neeltje Jans werd georganiseerd.

De vrijdag werd geopend door Kees van Beveren, gedeputeerde (voor onder meer visserij) van de provincie Zeeland. De schaalen schelpdiercultuur zit volgens Van Beveren in de cultuur van Zeeland ingebakken. Hij moet toegeven dat er minder geld beschikbaar is, maar de provincie wil de ambities van de sector blijven steunen. De provincie wil dat de buitendijkse mogelijkheden ten volle benut worden. Voor de binnendijkse aquacultuur is vorige week een richtinggevende notitie, ‘Smart Seafood’, vastgesteld door Gedeputeerde Staten.


Voormalig secretaris van de PO Mosselcultuur Hans van Geesbergen gaf een terugblik op het mosselconvenant uit 2008 en schetste de huidige positie van de sector. Er is veel bereikt; op politiek (convenant) en op technisch gebied (mosselzaadinvanginstallaties/ mzi’s). In 2009 is direct al 28 procent van de gebieden waar wilde mosselbanken liggen of kunnen ontstaan gevrijwaard van mosselzaadvisserij. Nadat het productieverlies was ingelopen met mzi’s is er in 2014 een tweede sluitingsstap gezet.

Het politiek rustige vaarwater waarin de sector nu is verdaagd betekent geenszins dat er achterover geleund kan worden. De mosselproductie is nog maar 50-60 procent van wat die traditioneel was (streefgetal 1 miljoen mosselton). Zaad van mzi’s is een factor 8,5 duurder dan bodemzaad. Ook de garnalenvissers zijn vanwege het ruimtegebruik partij in de zoektocht naar optimale percelen. De volgende sluitingsstap, in 2018 voorzien, is volgens Van Geesbergen alleen mogelijk als het meerdere aan mzi-zaad rendabel kan worden opgekweekt en het percelenareaal kan worden verbeterd.

Het streefbeeld voor 2020, helemaal geen mosselzaadvisserij meer, is volgens hem niet reëel. Dat zal bij de evaluatie in 2018 nog duidelijker blijken. Op de vragen van dagvoorzitter Martin Scholten (Wageningen UR) wat het belangrijkste is de komende jaren en of het nog efficiënter kan, kon Van Geesbergen kort zijn: "Het draait om zaad en percelen. Hectares hebben we nodig!"

Aad Smaal van IMARES kan, met het grote onderzoeksrapport Produs in de hand, de positie van de mosselkwekers ten opzichte van de groene ngo’s versterken. Er is namelijk helemaal geen tegenstelling tussen mosselkweek en natuur. Effecten door visserij verdwijnen met de jaren, kweekpercelen hebben net zo’n grotere biodiversiteit als wilde percelen en kweken leidt tot meer biomassa. In de dynamische Waddenzee bestaan wilde mosselbanken sowieso niet lang.

Opzichter Nico Laros wilde er graag aan toegevoegd hebben dat mosselpercelen zijn neergelegd op plaatsen waar voorheen geen mosselen lagen. Wij maken ook natuur, was een conclusie, en die zal belangrijke input zijn voor de evaluatie van het Europese Natura 2000-beleid, in 2016.

Dat de potentiële verbetering van het rendement (groei x overleving) enorm is, gaf wetenschapper Jacob Capelle van de Hogeschool Zeeland aan. Maar liefst 97 procent van het zaad gaat al voor het zaaien verloren door stress, predatie en competitie. In het onderzoeksproject Profmos bouwen wetenschappers samen met kwekers voort op deze kennis, om te komen tot een productiemodel. De kwekers zullen daarvoor onder meer logboeken bijhouden en monsters aanleveren.

Open zee

De Portugees António Miguel Cunha vertelde over zijn ervaringen met mosselkweek in open zee. Sinds 2011 is de voormalige visserijreder hiermee bezig, tegengewerkt door de Portugese bureaucratie maar ook het gebrek aan regelgeving, en door de elementen. Maar met hulp van kennis uit Nederland.

De Portugees António Miguel Cunha vertelde over zijn ervaringen met mosselkweek in open zee. Sinds 2011 is de voormalige visserijreder hiermee bezig, tegengewerkt door de Portugese bureaucratie maar ook het gebrek aan regelgeving, en door de elementen. Maar met hulp van kennis uit Nederland.

Testa & Cungas ligt voor de kust van de Algarve, een mijl uit de kust. Het is zoeken naar de ideale dichtheid op de touwen (bij te veel vallen de mosselen er onherroepelijk af) en de beste diepte. Vanwege de flinke golfslag is dat nu 10 meter. Het streven van Cunha: een continu systeem met een jaarproductie van 1.200 ton.

Wie zijn de beste mosselverkopers? Volgens communicatieconsultant en mosselkweekster Nicki Holmyard zijn dat de Nederlanders. In hoog tempo gaf ze veel informatie. Mosselen hebben volgens Holmyard alles mee, maar de consumptie kan omhoog. Dat is een van de uitdagingen voor de sector, naast verbeteren van de logistiek en de houdbaarheid.

Marketing is het belangrijkste aandachtspunt nu, waarbij jonge consumenten extra aandacht behoeven.

Plan

Uit de afsluitende discussie onder leiding van nieuwe secretaris van de PO Mosselcultuur Addy Risseeuw werd duidelijk dat echt concrete ideeën tot rendementsverbetering niet zo maar op te hoesten zijn. De kwekers in de zaal blijven voor alles hameren op vervanging van inferieure percelen door goede percelen. Organisator Jaap Holstein en wetenschapper Aad Smaal pleiten voor Europese samenwerking en uitwisseling van ideeën.

Er zijn steungelden beschikbaar voor de vissector, inclusief de schelpdiersector. Uit het nieuwe Europese Visserijfonds EFMZV krijgt Nederland 130 miljoen euro voor de periode 2014-2020, inclusief cofinanciering. Delen daarvan zijn voor de mosselvisserij (voor het verzaaien) en voor de mosselkweek (na het verzaaien). Aanvragen worden getoetst aan het door de overheid vastgesteld Nationaal Strategisch Plan Aquacultuur. Steekwoorden: innovatie en ketensamenwerking. Hoewel de concurrentie hevig is, denkt Smaal dat er ook meer gebruik gemaakt kan worden van andere Europese fondsen dan alleen het EFMZV.

Er is nog geld over uit het vorige Europese Visserijfonds EVF: 3,5 miljoen euro. Het fonds dat hiermee opgetuigd is kan voorzien in leningen van 10.000 tot 300.000 euro, die in maximaal 5 jaar moeten worden terugbetaald. Fondsmanager is het Groenfonds. Ook hier zal zo veel als mogelijk samengewerkt moeten worden. "Zo veel geld is het ook weer niet", aldus Harold Hooglander van EZ.

Dagvoorzitter Scholten sloot positief af: "Ophouden met zeuren. Na 15 jaar zwaar onder druk te hebben gestaan, staan we nu aan de vooravond van een nieuwe fase voor een vitale sector."


Optimalisatie

Optimalisatie van percelen is nodig om het dure mzi-zaad dat bij volgende stappen kan worden ingewonnen ook rendabel te kunnen opkweken. Maar het is een lastige klus, omdat de zoekruimte zeer beperkt is. Op aandringen van de ngo’s beperkt het zoekgebied zich tot de kombergingen waar nu al wordt gekweekt (stroomgebied van de Vliestroom en het Marsdiep). Andere delen van het Wad zijn niet in beeld, waaronder naar verwachting voor mosselkweek geschikte gebieden als het Eierlandse Gat en het oostelijke Wad bij Lauwersoog. Ook een aantal kansrijke locaties binnen de nu gebruikte kombergingen is op aandrang van de ngo’s geschrapt (Vliestroom nabij Vlieland en het Pannegat bij Texel).


De eerste dag van de conferentie had een besloten karakter. Deze donderdag stond in het teken van wetenschappelijk onderzoek. Onder de regie van de Hogeschool Zeeland werd gesproken over algenkweek, oesterteelt en binnendijkse kweek. Onder leiding van Aad Smaal van IMARES was er een expert meeting, waar deskundigen (theorie en praktijk) uit Denemarken, Duitsland, Ierland, Nederland, Verenigd Koninkrijk en Canada spraken over gemeenschappelijk problemen, kansen en oplossingen. Veel van wat besproken werd kwam op de vrijdag weer aan de orde. Voor geïnteresseerden waren er excursies naar de Mosselveiling in Yerseke, Viskwekerij Neeltje Jans en het Deltapark Neeltje Jans.