Wilt u een abonnement afsluiten, nieuws doorgeven, een advertentie plaatsen of online adverteren in Visserijnieuws? Klik dan hier.
Kamervragen naar aanleiding van Brandpunt Reporter

Mogelijke terugvordering subsidiegelden tilapiaproject

DEN HAAG – De Stichting Aquacultuur Zuid-Oost Nederland (ZON) moet mogelijk 1 miljoen euro ontvangen subsidie terugbetalen. Dat valt op te maken uit de antwoorden van staatssecretaris Dijksma op kamervragen over het viskweekproject van ZON met tilapia, en later claresse.

Een uitzending van het tv-programma Brandpunt Reporter van de KRO deze maand was de directe aanleiding voor de zeer kritische kamervragen van PvdA en SP over het betreffende viskweekproject in Brabant. Dat project beoogde het opzetten van een complete keten voor de kweek, verwerking en afzet van tilapia, maar heeft, om in de woorden van Dijksma te spreken, ‘niet gebracht wat van tevoren was bedacht en verwacht’. De kritische vragen spitsen zich toe op de rol die ondernemer en voorzitter van ZON Jan van Rijsingen zou hebben gespeeld bij de toekenning van de subsidie, en op de gebrekkige controle door de Nederlandse overheid op de besteding van de overheidsgelden.

Die rol van Van Rijsingen wordt dubieus genoemd. Van Rijsingen was een van de leden van het Innovatie Platform Aquacultuur (IPA), dat begin 2004 is opgezet om innovaties en ontwikkelingen in de aquacultuursector te stimuleren. De toekenning van de subsidie eind 2004 is door een beoordelingscommissie uitgevoerd. Hier maakte Van Rijsingen volgens Dijksma geen deel van uit.

Voor het project werd een subsidie toegekend onder de regeling Innovatie Aquacultuur van het vorige Europese visserijsubsidiefonds FIOV, dat liep van 2000-2006. De totale projectkosten van dit innovatieproject bedroegen bij de vaststelling van de subsidie 7 miljoen euro. Het subsidiebedrag dat bij aanvang van het project aan ZON is uitbetaald is ongeveer 1,7 miljoen euro, waarvan een deel uit Brussel (1,06 miljoen euro) en een deel als nationale cofinanciering door de provincie Brabant (650.000 euro). Dijksma noemt in haar brief niet het totale subsidiebedrag dat in Brandpunt Reporter wordt genoemd: 3,2 miljoen euro, waarvan de helft uit Brussel.

Dijksma schrijft aan de kamer dat de Europese Commissie in eerste instantie heeft voorgesteld om het totale EU deel van het subsidiebedrag terug te vorderen vanwege het niet voldoen aan de instandhoudingsplicht van vijf jaar. Het ministerie van EZ heeft hiertegen bezwaar gemaakt, want is van mening dat bij een dergelijk innovatieproject niet geëist kan worden van de subsidieontvanger om een verliesgevend project in stand te houden.
Wel volgt de EC de mening van de interne auditdienst van de overheid dat een investering een langere looptijd heeft dan de projectperiode en dat de restwaarde van de investering van het subsidiebedrag afgetrokken moet worden. Dat zou een correctie zijn van 1 miljoen euro. Als Nederland in het kader van de afronding van FIOV instemt met dit voorstel, dan betekent dit dat er een terugvorderingsprocedure wordt gestart.


Rechtszaken
Het project van ZON werd vanaf het begin geplaagd door tegenslagen. Concurreren op kostprijs met de toegenomen stroom zeer goedkope kweekvis uit het buitenland bleek onmogelijk. De overschakeling op claresse (een meervalkruising) moest uitkomst bieden, maar leverde ook een stroom rechtszaken op van meervalkwekers, die in de claresse een gesubsidieerde concurrent zagen van hun meerval. Voor de suggestie die in Brandpunt Reporter is gedaan dat het verstrekken van deze innovatiesubsidie tot het faillissement van een groot aantal meervalkwekers heeft geleid (18 van de 20), verwijst Dijksma naar rechterlijke uitspraken.

De Rechtbank Oost-Brabant heeft in mei 2013 geoordeeld dat de meervalkwekers geen cijfermatige onderbouwing hebben gegeven van hun stelling dat hun omzetderving te wijten is aan de gesubsidieerde claressekweek door ZON. De rechtbank concludeert ook dat niet is aangetoond dat ZON de volledige meervalmarkt heeft overgenomen en elke concurrentie onmogelijk heeft gemaakt.

Jan van Rijsingen

HELMOND - ,,Als er iemand pijn heeft van hoe het zo gelopen is dan ben ik het wel’’, aldus Jan van Rijsingen, inmiddels niet meer actief in de viskweek. ,,Alle partijen in het project hebben bij elkaar zo’n 10 miljoen euro geïnvesteerd. Het doel wat we hadden, grootschalige kweek van tilapia, is niet bereikt. Het geld zijn we kwijt.’’ Van Rijsingen wijt het grotendeels mislukken van het ambitieuze project met name aan de enorme stroom veel goedkopere pangasius die juist in de jaren 2006-2007 opkwam en een forse prijsdaling van de tilapia tot gevolg had.

In totaal heeft het project volgens Van Rijsingen 3,6 miljoen euro subsidie gekregen (het project werd verlengd tot 2007). ,,Risico’s zijn er altijd. Maar we hebben volgens de toen geldende regels gehandeld. Er is beschikt op een looptijd van drie jaar. Toenmalig minister Verburg heeft daarover in 2009 definitief beslist, na eerdere procedures, en het dossier afgesloten. Daarmee was ook voor mij de kous af.’’ De Stichting ZON is drie jaar geleden opgeheven. Van Rijsingen weet dan ook niet bij wie subsidiegelden teruggevorderd zouden moeten worden.

Van de geplande vijf kwekerijen zijn er uiteindelijk drie gebouwd. Een daarvan is gestopt, de resterende twee zijn samengevoegd. Wat uiteindelijk overgebleven is van het project is de claresse-kwekerij in het Brabantse Son en Breugel van de familie Foolen, waar claresse wordt ‘vermeerderd’ (in een hatchery), gekweekt en geslacht. De vis wordt geleverd aan Anova en andere groothandels.