Wilt u een abonnement afsluiten, nieuws doorgeven, een advertentie plaatsen of online adverteren in Visserijnieuws? Klik dan hier.
Jan van den Berg met pensioen

Bijzonder voorrecht

URK – Als 11-jarige knaap mocht hij de naar zijn vader vernoemde visserijschool openen. In 2012 sloot hij hetzelfde schoolgebouw, om vervolgens samen met zijn broers de eerste paal voor de nieuwbouw te slaan. En na een vissermansloopbaan op zee nam hij vorige week op die school afscheid als docent Visserijkunde. Een uniek levensverhaal van Jan van den Berg (66), verbonden aan de zee en het nautisch onderwijs.

Oog hebben voor mensen en een relatie opbouwen. Voor Jan van den Berg is dat een voorwaarde om te kunnen vormen, kennis over te kunnen dragen en gereedschap mee te geven om hun mannetje te kunnen staan aan boord en in de maatschappij. ,,Zonder relatie geen prestatie en bereik je niets’’, is de stelling van Van den Berg. Vorige week nam de voormalige visserman en schipper afscheid als docent van het ROC Friese Poort. Van den Berg kijkt terug met een lach en een traan. En ook met gepaste trots. Met respect voor de collega-docenten én met respect voor de jongeren die de zee op gaan.

Kwetsbaar

Collega’s van ROC Friese Poort organiseerden vorige week vrijdagmiddag een afscheidsfeestje voor hun collega, de nestor van ‘de visserijschool’. Van den Berg werd opgehaald met de historische UK 114 en na een samenzijn op school werd afgesloten in de Botterschuur aan de Urker haven aan de achterkant van de woning van Van den Berg.

Het is een drukte van belang de eerste week van het nieuwe schooljaar bij ROC Friese Poort aan het Lange Riet in Urk. De fietsenstalling puilt uit. Er zijn hier maar liefst 65 nieuwe leerlingen en studenten gestart, verklaart Van den Berg. Zijn laatste lesdag was voor de zomervakantie, op verzoek van gemotiveerde leerlingen waren de schoolexamens bijtijds afgenomen. Nu voert hij even overleg met zijn gelijknamige collega en vriend Jan van den Berg, die deze morgen in het theorielokaal Visserijkunde geeft. 

Voor de foto stappen we in het nettenlokaal, nu het domein van zijn opvolger Auke van Slooten. Van Slooten geeft juist aan een gecombineerde visserij/binnenvaartgroep knopenles. Net als Van den Berg is ook Van Slooten eerst visserman geweest, en nu overgestapt van het Machinekameronderwijs naar praktijk Visserijkunde.

Horizon

Tussen het praktijk- en theorielokaal is een ruime spreekkamer. Aan de wanden hangen fraaie wrakkaarten van de Waddeneilanden, een veiligheidsinstructiekaart voor een sleper, affiches van de Sectorraad Visserij en een middeleeuwse landkaart met een grote Zuiderzee en Urk in het centrum. ,,Dit kamertje noemen we de kombuis op school. Het leslokaal is de studieruimte, daar moet het stil zijn. Als er studenten zijn die willen overleggen of samenwerken mag dat binnen een afgesproken tijd in de kombuis, die wordt gebruikt als communicatieruimte. En hier heb ik ook regelmatig onder vier ogen gesprekken gevoerd als ik voelde dat dat noodzakelijk was. Het zijn allemaal pubers en jongvolwassenen hier, in een kwetsbare fase, terwijl de prefrontale cortex nog volop in ontwikkeling is. Dat gaat dus over sociaal gedrag en emotionele functies. Je leert die gasten te lezen. Mooi werk, soms ook heftig.’’

In 2002 kwam directeur Kees Koffeman van de visserijschool aan de deur. Van den Berg had zware herniaklachten en was daarom thuis. Koffeman vroeg hem of hij kon invallen voor docent Age Ras in het nettenboetlokaal. Het werd voor Van den Berg een jaar later een complete carrièreswitch, en hij zag het ook als een kans om zichzelf verder te ontplooien, zijn horizon en kennis te verbreden. Vanaf zijn zestiende was hij visserman geweest, op de UK 243, UK 61 en tot slot zeventien jaar als schipper op de UK 63, de huidige SC 31. Neef Adriaan volgde hem destijds op in de brug. ,,Goede schipper hoor.’’

Gedachtengoed vader

Met de visserijschool had de familie Van den Berg altijd een warme band. De school was vernoemd naar Jan van den Berg, in 1954 verdronken op de UK 60 ‘Neeltje’. Moeder Fetje was hoogzwanger, de baby werd naar zijn vader vernoemd: Jan van den Berg. ,,Persoonlijk heb ik mijn vader dus nooit gekend, maar ik heb hem wel uit de verhalen en de brieven die mijn moeder uit het hele land ontving leren kennen. Ik beschouw het als een bijzonder voorrecht dat ik op school heb mee mogen werken aan het gedachtegoed van mijn vader voor kwalitatief onderwijs voor onze jeugd. Onze jongens moeten toegerust worden. Geef het een naam: vooruitstrevend, metanoia. Vader was van een generatie die vanaf het IJsselmeer naar buiten de Noordzee op moest. Urker vissers gingen in 1949 met de UK 68 ‘Jonge Johannes’ naar Esbjerg om daarvoor kennis op te doen, grootvader Jurie was daar ook bij.’’

Hoe is zo’n overstap vanaf zee naar het klaslokaal? ,,Hard werken. Na 32 jaar aan boord kwam ik een totaal andere wereld terecht. Dat had ik niet verwacht. Als visserman ben je wat overmoedig. Zo van: dat doe ik wel even. Dat heb ook ik wel gedacht. Maar zo werkt het dus niet. Ervaring alleen is onvoldoende om als professional in het onderwijs te werken. Ook niet in het boetlokaal. Je zal gekaderd moeten worden. Leren om te doceren. Dat wil zeggen: kleine stapjes, en steeds herhalen, maar wel doelgericht de rode draad vasthouden. Dus moest ik ook zelf in de schoolbanken mijn lesbevoegdheid halen. Pedagogisch en didactisch geschoold worden. Dat is heel wat anders dan iemand een kunstje te leren doen. Lezen en schrijven is er nauwelijks meer bij, zeker bij ons zijn het vooral doeners, fysiek gericht. Jongeren nemen anders informatie op. Daar moet je op anticiperen. Ik vond het leren heel interessant, we zijn daarna ook doorgegaan. Samen met collega Jan van den Berg, die al 45 jaar in het onderwijs werkt en waarvan ik ontzettend veel geleerd heb, hebben we een masteropleiding Psychologie aan de Windesheim gedaan. Boeiend! Elke dag is een dag om zelf ook te leren. En als je denkt dat je alles weet, tja, dat is het einde.’’

Mooi en zwaar

Mooie en verdrietige herinneringen komen ter tafel. ,,Ik ben zo dankbaar met de overname door ROC Friese Poort’’, zegt Van den Berg. ,,Een solide organisatie, die wil ik echt een pluim geven. Na moeilijke jaren rond de verhuizing en nieuwbouw hebben we er samen en met respect voor elkaar de schouders onder gezet en is er een waardige maritieme school voor visserij, binnenvaart en koopvaardij van gemaakt, en is nationaal een naam opgebouwd. En daar wordt op voortgeborduurd met nieuwe investeringen.’’

Het mooie vat Van den Berg samen in de begeleiding en helpen tot bloei brengen van een paar honderd jongeren. Een gezegende periode noemt Van den Berg het. Jaren ook waarin hij leerde vooroordelen los te laten. Het bezoek van koning Willem-Alexander en koningin Máxima in 2017 aan de school en bij hem in het lokaal was een hoogtepunt.

Dat er van ‘zijn’ leerlingen en oud-studenten ontvallen zijn, valt hem zwaar. Van den Berg denkt aan de jonge vrolijke Gerrit van Cees (van Louwe) de Boer, wiens overlijden na een ziekbed hem heeft aangegrepen. Maar ook aan Jan Post, verongelukt aan boord van de GY 127. Elke morgen wordt er met de jongens gebeden op school. Van den Berg noemt dan bijvoorbeeld in het gebed Jan de Boer (UK 104), die ernstig ziek is. Maar ook een oud-leerling die in de gevangenis zit. ,,Ook daar bidden we voor. Gewoon heel menselijk.’’

Vervelen gaat Van den Berg zich niet. Hij is inmiddels actief als vrijwilliger in het museum bij de Vrienden van Urk en heeft zich ook gemeld als vrijwilliger bij Eleos voor geestelijke gezondheidszorg en in het verlengde daarvan bij het Leger des Heils. Ook internationaal is Van den Berg betrokken bij hulpverleningsprojecten.

Oproep

,,Gecertificeerde stagekotters zijn essentieel voor de opleidingen, want in die fase leren onze studenten het echte praktijkwerk op zee. Dit is daarom ook werkelijk een dringende oproep. Begeleiding aan boord dient heel serieus genomen te worden. Dat betekent dat er tijd is voor opdrachten en daar ook toezicht op is. Het mag niet zo zijn dat een van onze jongeren alleen maar als mannetje mee gaat.’’