Wilt u een abonnement afsluiten, nieuws doorgeven, een advertentie plaatsen of online adverteren in Visserijnieuws? Klik dan hier.
Met de IJsselmeerkotter EH 49 naar de Marker Wadden

‘Inpoldering’ met dubieus slib en granuliet

ENKHUIZEN - ‘Natuureiland’ Marker Wadden van Natuurmonumenten is gevuld met zeker 400 kuub granuliet met het schadelijke bindmiddel polyacrylamide, blijkt uit documenten die het televisieprogramma Zembla via de Wet Openbaarheid van Bestuur boven tafel heeft gehaald. Het is niet de enige granulietstort in het IJsselmeer en Markermeer. Vissers ergeren zich al jaren aan ‘landjepik’ voor de aanleg van ‘natuureilanden’ en windparken. Dat daarbij nu ook granuliet en gebiedsvreemd slib wordt gebruikt, tart hun voorstellingsvermogen. ,,Dit moet stoppen”, zegt Enkhuizer paling- en krabvisser Wouter Klaassen (EH 49).

Visgrondannexaties door natuurorganisaties en energiebedrijven buitelen op het grootste binnenwater over elkaar heen. Wat ooit begon met de aanleg van de Amsterdamse wijk IJburg en het natuurcompensatieproject de Hoeckelingsdam aan de Waterlandse Zeedijk, is uitgegroeid tot een waslijst grote en kleine natuurprojecten, met namen als De Kreupel (70 ha) en Trintelzand (532 ha). Volgens vissers als Wouter Klaassen (Enkhuizen) en Patrick Schilder (Volendam) waren dat tot voor kort uitstekende paailocaties voor spiering.

Ergernissen

Recente ergernis onder Markermeer-IJsselmeervissers is de brede zandige vooroever langs een deel van de Houtribdijk tussen Lelystad en Enkhuizen, waar decennialang palingfuiken stonden. Diezelfde brede oevers worden nu ook aangelegd bij de dijkversterkingsoperatie Uitdam-Durgerdam, waar vissers uit Hoorn tot vorig jaar mooie besommingen haalden. Daar blijft het niet bij. Er zijn ook plannen voor ‘natuur- en energie-eilanden’ aan de zuidkant van de Afsluitdijk, op uitstekende visgronden van vissers uit Den Oever en Makkum. Iets verderop wordt daar nu ook een enorm windpark uit de grond gestampt.

Eind september wekte een nieuw projectplan verbazing: de aanleg van eilanden voor zonnepanelen, naast recreatie- en natuurvoorzieningen, voor de kust van het Noord-Hollandse Andijk. Daar staan de fuiken van de familie Klaassen, die er uitstekend paling vangen. De kotter van de Klaassens figureert al in een online Behoud-het-IJsselmeer-petitie.

Rekenfout

Het grootste landproject tot op heden in het IJsselmeer/Markermeer is Marker Wadden. Dit ‘nieuwe-natuureiland’ van Natuurmonumenten is het reisdoel als we op donderdag 1 oktober met de kotter EH 49 de Enkhuizer haven uit varen. Uit WOB-documenten blijkt dat Marker Wadden onder meer is opgebouwd met 400 kuub granuliet met het kankerverwekkende polyacrylamide en met gebiedsvreemd slib. Datzelfde granuliet blijkt door Boskalis onder meer toegepast voor de aanleg van windpark Westermeerwind (100.000 ton) en voor een luwtedam (50.000 ton) nabij de Rotterdamse Hoek boven Urk.

De Zembla-redactie, die met Burgercollectief Dreumel dikke stapels WOB-documenten in handen kreeg, maakte op 30 september bekend dat Rijkswaterstaat een ernstige rekenfout heeft begaan bij de risicoberekening van granuliet voor onderwaterleven. Het daadwerkelijke risico blijkt volgens Zembla duizend keer hoger te liggen dan door Rijkswaterstaat berekend en ligt 2,28 mg acrylamide per liter hoger dan voor vissen als veilig wordt gehanteerd.

Wat zit daar in?

,,Waar is en wordt die zooi nog meer gedumpt”, vraagt ‘activiste’ Annemieke van Straaten zich al weken af. ,,Ik volg de scheepsbewegingen van en naar Marker Wadden. Wat opvalt is dat er volgeladen vrachtschepen gelost worden uit onder andere België en Rotterdam. Wat zit daar in?”

We ontmoeten Van Straaten later die middag op Marker Wadden, waar ze een week in een vakantiehuisje zit. Als voormalig paardenhoudster en wedstrijdruiter verwierf Van Straaten met Stichting Annemieke bekendheid onder dierenactivisten na acties voor het welzijn van viervoeters in de Oostvaardersplassen en in de uiterwaarden langs de grote rivieren, waar paarden op vervuilde grond grazen en waarvan het vlees als ‘natuurvlees’ wordt verkocht. Door nauwe banden met Zembla, dat onderzoek doet naar de stort van schadelijke grond en granuliet in natuurplas ‘Over de Maas’ en daar twee uitzendingen aan wijdde, kreeg Van Straaten kopieën in handen over granuliet en geïmporteerd vervuild slib. Dat komt niet alleen terecht in de verondiepingsprojecten in de Koornwaard van Natuurmonumenten, uiterwaarden van Staatsbosbeheer en ‘Over de Maas’ bij Dreumel, maar wat granuliet betreft ook in het Markermeer. Ze alarmeerde Wouter Klaassen en andere vissers.

Dilemma

Vooraf aan boord uitgebreid besproken met visser Wouter Klaassen. ‘Moet je dit nieuws wel breder willen delen? Is dat handig voor de visserij? Klaassen: ,,Dat is een dilemma, maar als er plannen zijn om troep te blijven storten, dan moet dit per direct stoppen.” Die plannen, of in ieder geval een aanzet daartoe, zijn er. Zo meldde het AD op 5 oktober dat vervuild slib uit de Rotterdamse haven volgens professor Jasper Griffioen van de Universiteit Utrecht een tweede leven kan krijgen als materiaal voor de afronding ‘van bijvoorbeeld Marker Wadden’.

Dus varen we bij windkracht vier uit zuidoost met motregen en een vage einder op het Markermeer. Na drie kwartier doemt het natuureiland in de verte op en gaat Klaassen het laatste stuk van de tocht in op zijn motivatie om in actie te komen. De maat is vol voor de visser. ,,Toen wij aangaven dat het huidige Trintelzand een beste spieringlocatie was, werden we voor gek versleten door bureau-onderzoekers. Naar de visserman wordt niet geluisterd en nauwelijks rekening gehouden. Zo gaat het continue. Nu weer bij die gekke plannen voor de kust van Andijk. Daar vissen wij. Net als langs de Houtribdijk. Daar krijg je bij nadeel na een hoop gedoe wat compensatie voor, maar dit kan niet eeuwig doorgaan zo. Dan blijft er geen vis en geen visgrond over. Nu blijkt dat er dubieus gestort wordt, loopt het onderwatermilieu ook nog eens gevaar. Dit moet gewoon stoppen.”

Bouwafval

Op een steiger in het Marker Waddenhaventje staat Annemieke van Straaten. We lopen een rondje over het eiland. Wat direct opvalt is het grote aantal dode en zieke vogels op de oevers van de ondiepe plassen. Wegens ‘botulisme’, aldus Natuurmonumenten op een bord bij de entree. Als we over met puin verharde werkwegen wandelen, rapen we binnen no time een handvol bouwafval op: stukjes bekabeling, fittingen, een loden waterleiding, plastic, glas.

Op afstand zien we dat er in de buitenste zones nog gewerkt wordt, door onder andere baggerschip ‘De Bert’, dat een zwarte substantie lost. De vraag is wat dit precies is. Met de kotter maken we vervolgens een rondje om Marker Wadden en constateren de nodige activiteit rond een commerciële zandput. Ook zien we dat het vrachtschip ‘Zagri-16’ dat voor anker ligt niet is aangemeld op de AIS, zodat de herkomstlocatie van de lading niet valt te traceren.

Voorlichting

Een dag later leggen we vragen voor aan Roel Posthoorn, projectleider Marker Wadden voor Natuurmonumenten en tot 2003 Clusterleider Landschapsontwikkeling bij Rijkswaterstaat. De antwoorden komen van voorlichter Rita Oppenhuizen. ,,De granulietstort was ‘een proef’. Na de stort van 400 kuub is er geen vervolg aan gegeven. Ook in deze lading zat het bindmiddel polyacrylamide.”

Op 34 miljoen kuub die wordt gebruikt bij de aanleg van Marker Wadden, is 400 kuub bescheiden, voegt Oppenhuizen er aan toe. ,,Zeker 95 procent van de gebruikte grond is zand, veen en klei uit de zandputten van het Markermeer. Zo’n 5 procent is onder andere grond en slib afkomstig van de Markermeerdijken, uit het Gooimeer en het Eemmeer en uit de haven van Monnickendam.”

Er is volgens Oppenhuizen geen vervuild slib gebruikt. ,,Alle grond is gecertificeerd als klasse A.” Het zou hierbij gaan om 100 procent zekerheid. ,,Het ongeïdentificeerde schip ‘Zagri-16’ was geladen met schoon zand voor verkoopdoeleinden. Vrachtschip ‘De Bert’ brengt klasse-A-materiaal dat vrijkomt bij onderhoud van Rijkswaterstaat in het Markermeer.”

Het oorspronkelijke plan was om de Marker Wadden aan te leggen met slib uit zogeheten slibinvanggeulen en uit zandwinputten rondom het eiland. Dat plan is gaandeweg aardig op de schop gegaan. Bouwen met dit slib zou een gunstig effect hebben op de troebele waterkwaliteit in het Markermeer en zou het onderwatermilieu en de visstand verbeteren. Feit is dat het eiland tot nu toe vooral is opgebouwd met zand, klei en veen uit de zandwinputten in de directe omgeving en uit slib van verder weg, langs de randen van het Markermeer en overige locaties, waaronder mogelijk uit de rijksslibdepots van Rijkswaterstaat.

Maandagmiddag 5 oktober is er nieuws over de granulietstort in natuurplas ‘Over de Maas’. Tijdens een rechtszaak kondigt het bedrijf Nederzand aan dat (de bijna afgeronde) stort van granuliet tijdig wordt opgeschort, totdat onderzoek van Arcadis is afgerond. Over lopende granulietstort elders worden geen mededelingen gedaan.

Tekst en beeld:

Michel Verschoor

<p>H Kernvraag voor Klaassen en Van Straaten: wat ligt er allemaal onder het drijfzand?<br><br></p>

H Kernvraag voor Klaassen en Van Straaten: wat ligt er allemaal onder het drijfzand?