Wilt u een abonnement afsluiten, nieuws doorgeven, een advertentie plaatsen of online adverteren in Visserijnieuws? Klik dan hier.

Visserij centraal in Brexit-saga

Brexit, het uittreden van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie, grijpt diep in op de gehele vissector van de EU, en op die van Nederland en België in het bijzonder. Vanaf het Britse referendum in de zomer van 2016 zitten de visserijvoormannen er bovenop. Op Nederlands sectorinitiatief is de European Fisheries Alliance (EUFA) geformeerd, met negen lidstaten 'aan de vaste wal' en Gerard van Balsfoort als voorzitter. Met als doel het behoud van een vrije zee. De visserijvoormannen moeten alle zeilen bijzetten om de rampspoed die een harde Brexit met zich mee zal brengen af te wenden. In deze rubriek schetsen de visserijvoormannen de actuele ontwikkelingen en hun inzet op het internationale strijdtoneel.

Op het moment van schrijven van deze column (dinsdag 28 januari) staan we echt aan de vooravond van het afscheid van het Verenigd Koninkrijk van de EU. Vandaag (vrijdag) om 24.00 uur eindigt na meer dan 36 jaar het EU-lidmaatschap van de Britten en worden ze meteen (vanuit de EU gezien) een 'derde land'. Weliswaar bevinden we ons tot en met 31 december nog samen in de afgesproken transitieperiode, waarbij het dus business as usual blijft, maar het VK kan meteen als zelfstandige staat full swing starten met handelsbesprekingen met andere handelsblokken, Amerikanen, Japanners, Chinezen, Canadezen, Australiërs, Indiërs en nog veel meer. Eigen onderhandelingen als economische grootmacht, net als vroeger; iets waar de Brexiteers vele jaren smachtend naar hebben uitgekeken. We zijn benieuwd hoe ze dat af zal gaan. Velen onder ons zullen ongetwijfeld al dan niet stilletjes hopen dat dit allemaal wat tegen zal vallen.

Maar los van al die onderhandelingen met handelsgiganten ver weg, zullen ze toch vooral ook al hun kracht en energie moeten organiseren en inzetten om de nieuwe relatie met de EU, hun meest nabije partner, vorm te geven. En de tijd die hiervoor staat – elf maanden – is erg kort. En eigenlijk zijn het maar acht maanden: van 1 maart tot 1 november.

Tijdens de voorafgaande bewegingen – zowel in het VK als in de EU – komt steeds weer de visserij bovendrijven als onderwerp waarop vrijwel zeker als eerste strubbelingen gaan ontstaan. Dit wordt inmiddels ook opgepikt door de media, want talloos zijn de verzoeken van nationale en internationale journalisten de afgelopen weken en dagen aan ons als visserijsector om uitleg, om onze onderhandelingsposities en om onze verwachtingen ten aanzien van de uitkomst van dit alles te geven. Alleen al dit weekeinde hebben we drie cameraploegen op bezoek.

Vaak speelt bij deze journalisten van de algemene media verbazing dat zo'n relatief kleine sector blijkbaar zo centraal kan komen te staan in de Brexit-saga. En ook dat de visserij-onderhandelingen zelfs de economisch veel grotere belangen die spelen bij de besprekingen over het nieuwe handelsakkoord tussen de EU en het VK zouden kunnen ophouden. Wij van de visserij moeten hen dan steeds uitleggen dat voor de lidstaten in gezamenlijkheid en dus ook voor het onderhandelingsteam o.l.v. Michel Barnier visserij een prioritair dossier is. Deze prioritaire positie is al vastgelegd in het mandaat voor de onderhandelingen over de scheiding (de Withdrawal Treaty), dat dateert van maart 2018.

Ook is in dit mandaat helder aangegeven dat de visserijbesprekingen plaatsvinden in de context van het overeen te komen handelsakkoord. Hiermee werd vanaf het begin de link gelegd tussen de visserijonderhandelingen en de bredere handelsonderhandelingen. Uiteindelijk is deze link ook nog eens vastgelegd in de zogeheten Politieke Verklaring die is opgezet als hét richtinggevende document voor de toekomstige bilaterale relatie tussen de EU en het VK op zo'n beetje alle relevante gebieden. Deze Politieke Verklaring is ondertekend door de EU en door de regering van Boris Johnson. Dat dezelfde Boris Johnson nu steeds roept dat er géén link is tussen visserij en handel moeten we maar toeschrijven aan het gegeven dat hij wel vaker zomaar wat roept zonder al teveel rekening te houden met de waarheid.

Terug naar Michel Barnier. Vanaf het begin van zijn aantreden als de hoofdonderhandelaar voor de Brexit (vanaf eind 2016) hebben we als visserijsector, georganiseerd in de European Fisheries Alliance (EUFA), contact gekregen en onderhouden met Michel Barnier. En het moet gezegd dat hij altijd tegenover ons als visserijsector heel open is geweest en ons gesteund heeft. Hij wist als Fransman en als ex-visserijminister vanaf het begin dat visserij zich in een kwetsbare positie bevond in het Brexit dossier en een grotere rol zou gaan spelen dan wellicht de omvang van de sector zou rechtvaardigen. Hij was ook degene die zich enkele keren persoonlijk over de situatie van de visserijsector heeft laten bijpraten – in Denemarken en in Ierland. En hij was degene die vanaf het begin ons standpunt steunde om visserij te koppelen aan het veel grotere handelsdossier.

We waren dan ook blij uit zijn eigen mond te horen dat Juncker hem had gevraagd aan te blijven als hoofdonderhandelaar om ook de onderhandelingen over de toekomstige relatie te leiden. En dat de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie, de Duitse Ursula von der Leyen, dit besluit van Juncker overnam. Barnier laat zich nu – voorafgaande aan de echte start van de onderhandelingen – als vanouds zien door signalen te geven richting de Britten waarmee hij op een tactische wijze probeert aan te geven wat het speelveld wordt van de onderhandelingen.

Deze schoten voor de boeg worden ook gegeven door andere belangrijke spelers zoals Phil Hogan, de nieuwe Trade Commissioner. Die heeft al fijntjes gesuggereerd dat de Britten maar beter toegeeflijk kunnen zijn op visserijgebied, omdat ze anders een slecht welkom zullen krijgen in de EU voor hun financiële dienstverleningsector uit de Londonse City. Premier Leo Varadkar van Ierland heeft overigens hetzelfde aangegeven. Laten we hopen dat Barnier met zijn team en de meest met visserij betrokken lidstaten deze standvastigheid blijven tonen.

Wij zullen van onze kant al deze spelers erop blijven wijzen. Zo heeft de EUFA begin januari een nieuwe position paper het licht laten zien gericht aan de regeringsleiders en de visserijministers van de EUFA-landen, het Europese Parlement en uiteraard Michel Barnier en de Europese Commissarissen. We proberen van alle kanten de druk maximaal op de ketel te houden.

De komende weken staan er bezoeken aan Barnier en aan de visserijcommissaris op de agenda en gesprekken met de meest betrokken lidstaten. Doel hierbij is in de eerste plaats om het mandaat van de Europese Raad aan Michel Barnier, dat momenteel wordt voorbereid en op 25 februari moet worden goedgekeurd door de Raad, krachtig en overduidelijk te krijgen op het gebied van visserij. De woorden van het mandaat bepalen in hoge mate de wijze waarop en de kracht waarmee de EU-onderhandelaars de strijd aangaan.

Maar voor die tijd hebben we dus eerst het moment van uittreden van het VK uit de EU. Voor de helft van de Britten zal het vrijdagavond 31 januari een feestje zijn. Voor de andere helft niet. Ikzelf hoor bij die tweede groep. Ik heb geen zin om feest te vieren omdat de Britten vertrekken.


Gerard van Balsfoort