Onafhankelijk voorzitter Bram Bierens van het VIP. ,,Het is ons vooral gegaan om bewustwording dat veranderingen nodig zijn. Dat zien we in de activiteiten, maar vooral ook in een meer open houding: samenwerking in kenniskringen, het masterplan, certificering waar eigenlijk de hele platvisvloot aan deelneemt, de businessplannen, enzovoort.´´ DEN HAAG – Het Visserij Innovatie Platform stopt deze maand. Vier jaar terug ging het van start naar aanleiding van een aanbeveling uit het rapport: Vissen met Tegenwind. De eindmanifestatie volgende week zaterdag is getiteld: Vissen met de wind mee. Dat verschil tekent een omslag, een omslag die zichtbaar werd in een ongekende innovatiedrang in de hele visserijwereld. Een laatste vraaggesprek met Bram Bierens, als onafhankelijk voorzitter het boegbeeld van het VIP.

1. ‘Vissen met Tegenwind’ of ‘Vissen met wind mee’. Nogal een verschil. Is de wind gedraaid, of de koers gewijzigd?
,,Het is in mijn visie duidelijk dat de koers verlegd is. Dat moest ook, want met voortdurende tegenwind ga je zelf de verkeerde kant op. De houding in de visserij is merkbaar veranderd. In het begin hoorde ik nog vaak: ze moeten dit en ze moeten dat, en de klacht over weinig hulp. Die ´ze´ waren dan de overheid en milieuorganisaties. Mij werd bijvoorbeeld gevraagd: geef maar geld voor dieselsubsidie. Maar als dat op is: wat dan? Het besef is doorgedrongen dat ´we´ zelf oplossingen voor problemen moeten zoeken, ons zullen moeten aanpassen aan wensen uit de maatschappij. Want de zee is niet van ´ons´ vissers alleen. Kijk, als je dat uitstraalt dan heb je ook zeggingskracht. Kortom, er zit duidelijk nieuwe energie in de sector met de drive om te blijven vissen.´´

2. Wat concreet bereikt?
,,We denken er in geslaagd te zijn om innovatie prominent op de agenda van de visserijsector gekregen te hebben. Die is uiteraard door de visserijondernemers zelf in gang gezet, maar aangejaagd door het VIP.
Concreet hebben we bijna 200 projecten ter beoordeling op ons bordje gehad, waarvan er circa 100 zijn geselecteerd die subsidie hebben ontvangen. De regeling ´Innovatie in de Visketen´ is vijf keer opengesteld geweest  met een totaalbedrag van 12 miljoen euro. De ´Collectieve acties in de visketen´ is vier keer opengesteld geweest met een totaalbedrag van 9,5 miljoen euro. Daarnaast hebben we subsidieaanvragen beoordeeld voor de regelingen ´Kwaliteit, nieuwe markten en Rendement´ en ´Verwerking en Afzet´. Onze adviezen zijn alle jaren unaniem door de minister overgenomen. Omdat in 2007 nog geen middelen uit het Europees Visserij Fonds beschikbaar waren, zijn op advies van het VIP nationale middelen beschikbaar gesteld.
Die honderd projecten van innoveerders zijn zichtbaar, maar uiteindelijk gaat het om veel meer. Die innoveerders hebben het vertrouwen weer doen terugkeren. Noem als voorbeeld de pulsvisserij, waarmee hartstikke mooie resultaten worden bereikt. Vier jaar terug zat de kottervloot op een dood punt. Nu barst het van de initiatieven. Genoemde projecten hebben zogezegd als vliegwiel gewerkt om innovatie aan te jagen. Met behulp van een beetje geld kan er wat, en gebeurt er ook wat! Nee, het zijn niet allemaal successen. Er zitten best ook missers tussen. Maar het zijn natuurlijk innovatieregelingen met de kans om een goed idee werkelijk uit te proberen. We willen wat, en kunnen ook wat. Voortrekkers komen in de schijnwerpers, maar het gaat om de vlekwerking.´´

3. Worden resultaten van de projecten gemeten? Wat vond u het aansprekendste idee, of de aansprekendste ideeën? Waarom?
,,Sommige projecten zijn gelijk te meten en voor ieder zichtbaar. Noem bijvoorbeeld het succes van de sumwing. In alle gevallen moeten er tussen- en eindverslagen worden ingeleverd bij het ministerie. Want er is wel gemeenschapsgeld mee gemoeid, en dus wordt daar ook op gecontroleerd. Gehonoreerde projecten moeten binnen drie jaar uitgevoerd zijn.
Vanuit het VIP geven we ook signalen af als dat in onze ogen nodig is. Zo hebben we een indringend gesprek gevoerd met het North Sea Fish Center, dat één miljoen euro heeft ontvangen voor verbetering van met name de scholmarkt. We hebben gezegd dat het niet alleen bij praten moet blijven, maar dat er ook iets gedáán moet worden. Dat heeft geresulteerd in het aanstellen van een projectmanager. Ook andere initiatiefnemers hebben wel eens een telefoontje of briefje ontvangen of zijn persoonlijk aangesproken.
Net als bij het NSFC kwamen we wel vaker dezelfde soort ideeën tegen. Wij hebben er dan energie in gestoken om die bij elkaar te brengen. Als voorbeeld noem ik een pootvisproject van tarbotkwekerij Bout en tongkwekerij Solea. Ook projecten voor een mosselmaaltijd in de magnetron van Barbé en Prins & Dingemanse zijn samengevoegd.
Vooral in het begin kregen we vreselijk veel techniek onder ogen met het oog op brandstofbesparing. Erg interessant allemaal. Maar persoonlijk vond ik de meest aansprekende ideeën die waar de hele keten bij betrokken is. ´Verse vis van dichtbij´ vind ik daarom één van de mooiste projecten, want het gaat uiteindelijk toch om de afzet. Ja, daar zitten nog kinderziektes in. Maar het volume groeit. Wel acht ik het zaak om het te verbreden naar meer vissoorten en meer vissers. Want je kan het hedentendage niet in de supermarkt maken om te melden: vandaag geen vis.´´

4. Het VIP ging niet alleen over advisering van subsidieprojecten. Wat nog meer?
,,We heb tal van workshops, meetings, studiebijeenkomsten, debatten en conferenties georganiseerd, ook internationaal. Vooral met het doel om ondernemers breder te laten kijken en over ambities voor de toekomst na te laten denken. Naar hoe andere vissers het doen, en naar hoe andere ondernemers het doen. Om daarvan te leren.
Met name de workshop ´Voorbeelden van agroketens´ op het Forteiland in IJmuiden wil ik daarbij als inspirerend noemen. Daarbij vertelden ondernemers uit andere agrosectoren hoe zij in de keten werken. We hebben daar veel reacties op gekregen. Want juist in de vis is er weinig samenhang in de keten. Ondernemers in alle geledingen zijn nog teveel puur op de eigen onderneming gericht. De directeur van de Nederlandse aardappeltelersorganisatie Nedato vertelde een verhaal dat zij als producenten gegarandeerd een vol en divers schap vullen en dat verkopen, een verhaal dat blijkbaar zeer aansprak en een idee is voor producentenorganisaties in de visserij.
We hebben ook wat verder proberen te kijken. En daarom hebben we tot slot een studiebijeenkomst Vissenwelzijn georganiseerd. Dat kan een thema voor de toekomst worden, en daarom is het belangrijk daar nu al over na te denken. Dat gebeurt ook, want de Ekofish Group heeft als belangrijke voortrekker al het initiatief genomen om volgend jaar een door vistelers gebruikt dodingsapparataat aan boord uit te testen. De studiebijeenkomst is ons ook alleszins meegevallen. Het was niet tegen elkaar, maar juist samen nadenken over techniek en ethiek.´´

5. U kwam van een Zeeuwse boerencoöperatie totaal nieuw en dus onbevangen in de visserijwereld. Wat viel u op,  wat viel mee, wat viel tegen, wat is er veranderd, wat moet nog meer veranderen?
,,Ik heb jaren leiding gegeven aan de boerencoöperaties CZAV in zuidwest-Nederland, waar het eerder genoemde Nedato ook onder valt. Wat me meeviel waren – om het zo te zeggen – de mensen in de sector, de ondernemers. Natuurlijk vroeg ik me af of ze niet vreemd tegen zo´n Zeeuwse boer aan zouden kijken. Maar dat viel echt mee. Ik had het gevoel dat er al heel snel vertrouwen was. Ik doe het puur voor de primaire sector. Dat was mijn drijfveer om ja te zeggen tegen het verzoek van toenmalig minister Cees Veerman om leiding te willen geven aan het VIP. En de vissers hebben dat goed begrepen.
Ja, er waren ook zaken die tegenvielen. Ik heb de ketenzwakte al genoemd. Ook noem ik de geringe certificering, hoewel het de laatste paar jaar heel hard is gegaan en een inhaalslag wordt gemaakt. Wat in de eerste plaats tegenviel was de verdeeldheid die ik tegenkwam. Niet onder de praktijkvissers, zo ervoer ik ook tijdens de bijeenkomsten met onze klankbordgroep, maar juist een verdeeldheid tussen organisaties. Tegen de organisaties wil ik graag het belang onderstrepen om met één mond te spreken. Ik hoop dat ze daar de moed voor hebben. Anders gaat de huidige vissersgeneratie het zelf doen. Deze is gemotiveerd om het roer zelf in handen te nemen.
Aangenaam is de verandering die ik heb gezien in de houding naar buiten en onderling. Er is de afgelopen jaren veel meer openheid ontstaan. Dat kwam ook mooi tot uiting in de bedrijfsvergelijkingen en businessplannen die samen met het LEI zijn gemaakt.´´

6. In verhouding zijn er heel veel aanvragen ingediend vanuit de aquacultuur, met name de schelpdiersector. Voor u was dat halverwege de rit aanleiding de kotterorganisaties op te roepen om mee te denken met innovatie, de regie naar zich toe te trekken. In die oproep klonk ook kritiek door. Hebben de landelijke organisaties uw oproep ter harte genomen?
,,De Task Force Duurzame Noordzeevisserij riep in de eerste plaats op tot het instellen van een VIP voor de kottervloot. Dat werd verbreed, maar er dreigde naar onze mening toch een onbalans. Uiteindelijk is het meegevallen. Ja, die oproep heeft dus gewerkt. Kottereigenaren waren aanvankelijk te bescheiden, zo van: ´Dat is niet voor mien´. Grote schelpdierkwekerijen hebben blijkbaar meer mankracht en ervaring in het schrijven van projecten, en reageerden gretig op de subsidieregelingen. Vandaar mijn oproep aan de kottersector om meer initiatief te nemen. Dat heeft toch gewerkt. De Vissersbond bijvoorbeeld heeft apart Major Services opgericht.
Maar mijn oproep bracht ook aan het licht dat kottervissers passief waren, omdat ze niet bij machte waren het benodigde geld volledig zelf voor te schieten. Wij hebben er in Brussel hard aan getrokken om die blokkade op te heffen. Dat is gelukt: de overheid mocht daarna tot 80 procent voorschieten. Daar waren we erg blij mee. Dat heeft zeker geholpen, anders was er toch een verkeerde balans in de projecten ontstaan.´´

7. Bij de start waren vooral de energiekosten de boosdoener in de kottervisserij. Er is in een paar jaar tijd een geweldige stap gezet in het terugdringen daarvan. Pure winst. Maar in de tussentijd zijn prijzen voor belangrijke vissoorten als de schol scherp gedaald. Van de regen in de drup?
,,Het komt aan op kostprijs en kwaliteit onder controle te hebben. Zonder die brandstofbesparing zou de kottersector van de kaart zijn geweest. Het bevestigt alleen maar het grote belang van het ketenverhaal. Daarom is de termijn van het VIP ook met een jaar verlengd. We hebben dat jaar gebruikt om meer aandacht te geven aan verbetering van die keten, met als slot een ketenonderzoek door het adviesbureau Berenschot. Na een werkbezoek aan NorthSeafood hebben we in het restaurant Mes Amis samen gebrainstormd over de vraag waar het in de visketen nu aan schort om voor alle geledingen meer geld te genereren. In eerdere gesprekken met de banken was ons al eens gewezen op de bollensector. Zo zijn we bij Berenschot uitgekomen. Het rapport wordt straks tijdens de eindmanifestatie gepresenteerd. Het is getiteld: Vissen voor de markt. Berenschot heeft 14 ketenmodellen geselecteerd en er daar vier van compleet uitgewerkt. Allemaal vanuit het oogpunt van de consument bekeken. Waar heeft hij of zij geld voor over? Trends in retail en exportmarkt zijn geanalyseerd. Met de vraag: hoe kunnen we maximaal Nederlandse vis in die totale visstroom stoppen. En met het uitgangspunt dat Nederlandse vis geen sluitstuk mag zijn, maar de basis moet vormen. De concrete adviezen die Berenschot uiteindelijk aan de visser geeft, teneinde perspectief voor de toekomst te bieden: op meerdere dagen aanlanden, een breder assortiment invoeren, op contractbasis gaan vissen en uiteraard zorgen dat je MSC-gecertificeerd bent. Ik denk dat de kottervissers daarmee aan de slag kunnen. Al met al een mooi slotstuk.´´

8. Tevreden na vier jaar?
,,Als ik eerlijk ben kan ik niet anders zeggen: ja, we mogen tevreden zijn. Er is een knop omgezet, en ontmoeten veel enthousiasme. We pretenderen niet dat wij de visserij hebben gered, maar durven wel te zeggen dat mede door het toedoen van het VIP veel visserijbedrijven bezig zijn met de toekomst van hun onderneming.

Leuk is ook de waardering die we in Europa zien voor de Nederlandse benadering. Brussel ziet Nederland als voorbeeldland. Die internationale erkenning is ook goed voor de visserij.´´

9. Hoe nu verder?
,,We verwachten en dringen er bij de visserij en de overheid op aan het in gang gezette proces voort te zetten. Ondernemers zullen het zelf moeten doen, en we roepen de overheid op dit blijvend te steunen. Er zijn sowieso nog financiële middelen tot het jaar 2013 beschikbaar. Blueports kunnen een middel zijn om initiatieven te ontwikkelen en kennis te delen. Ook zien we een blijvende rol weggelegd voor de huidige VIP-klankbordgroep. Maar die groep moet wel gevoed worden. We hopen dat er in meer regio´s Blueports ontstaan, die ook samen met elkaar verbonden kunnen worden.´´

10. Wat gaat u doen?
,,We stappen uit de visserijwereld, maar blijven genoeg te doen hebben. Zo zit ik in de adviesraad van de Dienst Regelingen en ben vice-voorzitter van het Akkerbouwproductschap. In die laatste hoedanigheid ben ik betrokken bij de reorganisatie van de productschappen. Dat is nodig, en daar ben ik zelf ook hartstikke voor. Productschappen – ook het Productschap Vis dus – moeten er voor oppassen dat ze het draagvlak bij de dragende organisaties niet verliezen.´´


Eindmanifestatie
ROTTERDAM – Op zaterdag 15 januari neemt het Visserij Innovatie Platform afscheid tijdens een eindmanifestatie in het STC-gebouw aan de Maas in Rotterdam. Het gevarieerde programma start om 10.00 uur en duurt tot 14.00 uur. Naast een dag om terug te kijken op de afgelopen vier jaar, waarin het VIP zich heeft ingezet voor innovatie, ondernemerschap, duurzaamheid en een sterkere afzetketen voor de visserij, wordt het vooral ook een dag om vooruit te kijken. Tijdens de lunch is er volop gelegenheid om te netwerken. Aanmelden kan dit weekend  via de website: www.visserijinnovatieplatform.nl


Slotpublicaties
ROTTERDAM – Tijdens de eindmanifestatie wordt een tweetal slotpublicaties gepresenteerd. Allereerst het eindverslag van het VIP, getiteld: Succesvol innoveren in de Nederlandse visserij.

Daarnaast tot slot het ketenonderzoek van Berenschot met praktische modellen waarin de eerste schakels in de visketen meer zouden kunnen verdienen, getiteld: Vissen voor de markt. Het gaat om nieuwe vormen van samenwerking in de keten, waardoor Noordzeevis de consument beter bereikt voor een betere prijs.