RIJSWIJK – Visserijbioloog Arjan Heinen van de Combinatie van Beroepsvissers doet een oproep aan de Europese binnenvissers, kwekers en handelaren om samen te werken. Een vertaling wordt gepubliceerd in het tijdschrift van de Franse binnenvissers.

In grote delen van Europa is de aalvisserij op de binnenwateren gereguleerd door exclusieve toegang van één beroepsvisser of een georganiseerde groep van vissers (Lough Neagh) tot een bepaald gebied. Toch is de aalvisserij gemene weide visserij omdat:

1. Sportvissers in Europa vaak ook toegang hebben tot hetzelfde gebied en vrij paling bevissen.
2. De voortplanting van de aal plaatsvindt op één plek in de Sargasso Zee waar alle schieraal uit Europa en Noord-Afrika bij elkaar komen.
3. De terugkerende glasaal met de golfstroom meegenomen wordt en bij toeval de monding van een rivier bereikt. Dat is niet dezelfde rivier waar één van de ouderdieren vandaan kwam. Het is zelfs zo dat 60-80% van de glasaal van alle Europese en Noord-Afrikaanse schieralen terecht komt in riviermondingen rond de Golf van Biskaye.

Nu is een gemene weide visserij niet per definitie slecht. Echter, zonder onderlinge afspraken zal deze gemene weide visserij resulteren in het einde van de palingvisserij. Dat is de tragiek van een gezamenlijke weide zonder verantwoordelijkheid. Want wat gebeurt er dan? Ieder visserijbedrijf zal zijn visserij zodanig proberen in te richten dat hij optimaal gebruik maakt van de paling door zo min mogelijk schieraal te laten ontsnappen uit ´zijn´ systeem. Dat kan door de rode aal intensief te bevissen, de schieraal op zijn/haar trek op te vangen en zo veel mogelijk glasaal voor ´zijn´ kust op te vissen en te verkopen aan de hoogste bieder.

Een combinatie van verbeterde vangsttechnieken en hoge prijzen voor (glas)aal kan tot resultaat hebben dat er uiteindelijk te weinig schieralen de Sargasso Zee bereiken. Zo weinig dat er geen volwaardige glasaalintrek meer geproduceerd wordt. Dat heeft dan weer nadelige gevolgen voor de visserij die in een negatieve spiraal van minder intrek, minder volwassen dieren, minder intrek, minder volwassen dieren terecht kan komen.

De tragiek van de gemene weide zonder afspraken is dat de wal het schip keert. De visserij op aal wordt niet meer rendabel en stopt. Dat is zonde, want in principe is er wel een rendabele visserij mogelijk als de visserij goed gereguleerd wordt. Regulering door buitenstaanders/overheden of door de vissers zelf die onderling goede afspraken maken.

Afspraken tussen lidstaten op Europees niveau noodzakelijk
In 2007 hebben de Europese lidstaten het palingprobleem onderkend. De individuele landen, laat staan de individuele vissers, kunnen de problemen niet oplossen. Om het zowel aan de kant van de ouderpopulatie als aan de kant van de intrek van glasaal aan te pakken is het volgende afgesproken: alle lidstaten moeten er voor zorgen dat de schieraaluittrek op het niveau komt van 40% van de natuurlijke uittrek. Er is niet direct een periode genoemd waarin het herstel zover zou moeten zijn, maar een periode van 40 tot 80 jaar wordt genoemd. Wel moeten alle lidstaten de eerste resultaten bereiken in 2010. Van alle glasaal die Europa binnenkomt moet in 2013 wel 60% gebruikt worden voor uitzet in gebieden waar het beheer gericht is op herstel.

Dat er van twee kanten gewerkt wordt aan het herstel van de aalstand is heel goed. Maar de invulling zoals lidstaten die geven aan het beheerplan is vaak slecht. Zo heeft Ierland de gehele aalvisserij verboden, terwijl de waterkrachtcentrales gewoon doorgaan. Nederland heeft een verbod afgekondigd op de aalvisserij in de maanden september, oktober en november. De beste maanden van het jaar voor de beroepsvissers. Dat terwijl veel schieraal van goede kwaliteit juist in die maanden langs de gemalen geholpen moet worden. Dat laatste was ook het voorstel van de Combinatie van Beroepsvissers.

De Nederlandse overheid realiseert zich dat het Nederlandse aalbeheerplan zoals dat goedgekeurd is door ICES en de Europese Commissie niet optimaal is. Momenteel werkt de overheid, samen met de vissers, aan een alternatief van decentraal beheer waarbij wij denken aan beheer van de rodeaalvisserij en schieraalvisserij op basis van quota. Quota die de vissers de mogelijkheid geven het gehele jaar door te vissen en de oogst te optimaliseren binnen de voorwaarde dat er geleidelijk aan meer schieraal van goede kwaliteit gaat ontsnappen en uitgezet gaat worden en de negatieve spiraal in een positieve wordt omgezet.

Initiatief in Nederland, afspraken tussen vissers, kwekers en handel
De palingsector in Nederland realiseert zich dat overleving van (een deel van) de aalvisserij en de kweek alleen mogelijk is door samenwerking. Gezamenlijk vormen zij daarom de stichting Duurzame Palingsector Nederland (DUPAN) die een aalfonds gaat vormen en laten beheren door een onafhankelijke groep van deskundigen. Het plan is om met de gelden (enkele van) de volgende zaken uit te voeren:

• aankoop van glasaal voor de uitzet in speciaal beheerde gebieden
• beheer van gebieden voor aalherstel (wegvangen predatoren, aanpakken stroperij, monitoring van de aalstand, lobby voor de inrichting van gebieden met variabel waterpeil en andere beheertaken)
• opvangen en overzetten van schieraal bij gemalen en waterkrachtcentrales
• onderzoek naar oorzaken voor de achteruitgang van de aal.

Een gedeelte van de gelden voor het fonds zullen vanuit de deelnemers zelf gegenereerd worden. Daarnaast zullen ook de beheerders van waterkrachtcentrales, pompen en gemalen en recreatieve vissers bij moeten dragen aan het fonds.

Samenwerking tussen noordelijke aalvissers en Franse glasaalvisserij
Officiële cijfers zijn nog niet bekend, maar een inschatting van de glasaalhandel zelf is dat er het afgelopen glasaalseizoen rond de 50 ton glasaal gevangen is in Frankrijk, Spanje, Portugal en Engeland. Daarvan zou 40% oftewel 20 ton uitgezet moeten worden in gebieden waar deze glasaal kan opgroeien tot goede kwaliteit schieralen. Frankrijk, Nederland, Duitsland, Denemarken en Zweden hebben glasaaluitzet onderdeel gemaakt van hun aalherstelplan. Officiële cijfers zijn niet nog niet bekend, maar meer dan 5 ton aan glasaal is er niet uitgezet voor hersteldoeleinden.

Nederland heeft tot en met 2013 een bedrag van 375.000 euro per jaar (gedeeltelijk Europese gelden uit het Europese Visserij Fonds) gereserveerd voor de uitzet van glasaal. Eind april van dit jaar is daarmee 760 kilo glasaal uitgezet. Deze glasaal was grotendeels afkomstig uit Frankrijk. De glasaal werd grotendeels aangekocht bij het samenwerkingsverband van drie Franse handelaren (AGM) voor 440 euro per kilo en was afkomstig uit Bretagne en Normandië, de monding van de Somme, gevangen met handnetten en langzaam varende filternetten.

Deze glasaal is uitgezet in twee goed beheerde gebieden in Nederland waar de vissers samen met de overheid het beheer zodanig vorm gaan geven dat de vissers geen direct voordeel maar ook geen nadeel ondervinden van de, met Europese subsidiegelden, uitgezette glasaal in hun gebied. Dit zal over 7–20 jaar, op basis van de huidige modellen, resulteren in de extra uittrek van 90 ton schieraal. Uit 2010 is er nog 15 ton glasaal niet gebruikt voor uitzet, terwijl die daar wel voor gereserveerd is. In 2011 komt daar weer 25 ton bij (afhankelijk van de intrek).

Uit Franse kranten hebben wij begrepen dat, bij de huidige lage intrek, de Franse glasaalvissers rendabel kunnen vissen voor een prijs van 240 euro per kilo. Deze 240 euro per kilo is dan de gemiddelde prijs voor glasaal geleverd aan Chinese kweek, aan de Spaanse consument, Europese kweek (intensief en extensief) en voor uitzet. Het zou mooi zijn als de glasaalvissers onder de kostprijs zouden kunnen gaan vissen voor aalherstelprojecten en voor een hoger bedrag (marktprijs) vissen op glasaal voor andere doeleinden. Als dan de handel in glasaal de aankoop, tijdelijke opslag en transport voor het aalherstel voor een schappelijke prijs per kilo zouden kunnen doen dan zou er in Europa jaarlijks 20 tot 30 ton glasaal uitgezet kunnen gaan worden voor hersteldoeleinden met gelden van de overheden en de sector zelf. Een soort van Europees DUPAN? Er zijn gelukkig nog voldoende gebieden van goede kwaliteit aan te wijzen waar deze glasaal jaarlijks uitgezet kunnen worden.

Een visserij die op deze manier afspraken weet te maken zal overleven en verdient het ook om te overleven.

Waarom eigenlijk nog glasaalvisserij toestaan?
Vanuit de Nederlandse natuur- en milieuorganisaties en enkele politieke partijen wordt nogal eens geroepen dat het vissen op glasaal helemaal afgelopen zou moeten zijn.

Dat is echter een misverstand. Veel glasaal in Europa komt terecht in de mondingen van rivieren die afgesloten zijn door een dam. De glasaal kan daar niet langs en zou, indien niet opgevangen, ten prooi vallen aan roofvissen en meeuwen. Daarnaast is de paling zodanig geconditioneerd dat hij/zij op zoek gaat naar rivieren en zijwateren waar veel voedsel zit om zich daar vol te eten. Helaas zijn tegenwoordig veel van deze gebieden vervuild.

In het laatste verschenen rapport van de Europese aalwerkgroep zijn de gevonden waarden aan reproductie verstorende stoffen in de paling vergeleken met de waarden waarbij andere vissoorten zich nog kunnen voortplanten. In heel veel gebieden in Europa liggen de waarden in de paling vele malen boven de grenswaarden voor reproductie. Het is dan ook in het belang van de aal om de glasaal uit de vervuilde gebieden op te vangen en deze uit te zetten in gebieden met een goede kwaliteit van de waterbodem.

Voor veel goede informatie over de paling, zie het meest recente rapport van de ICES-werkgroep: http://www.ices.dk/reports/ACOM/2009/WGEEL/WGEEL%20final%20Report%202009.pdf