Dit alles wil absoluut niet zeggen dat wetenschappers en milieuorganisaties direct instemmen met een proef, of met het idee dat toevoeging van fosfaat rechtstreeks zal leiden tot betere besommingen voor de platvisvloot. Han Lindeboom van IMARES legde op de bijeenkomst uit dat tussen fosfaat en vis een geweldig groot en gecompliceerd voedselweb zit. Ook wijzen wetenschappers er op dat de productiviteit en biomassa de laatste decennia helemaal niet zoveel kleiner zijn geworden, maar dat er meer een verschuiving van soorten heeft plaatsgevonden. Zo zijn er nu minder mosselen in de Waddenzee, maar wel veel kokkels en Japanse oesters. Met kreeftjes en krabben gaat het goed en ook de bruinvis lijkt op dit moment geen honger te lijden in onze kustwateren. Lindeboom waarschuwend: ,,Straks voegen we fosfaat toe en profiteren daarvan alleen kwallen en Japanse oesters.’’

Lindeboom en visserijbioloog Adriaan Rijnsdorp van IMARES wijzen op andere factoren die invloed (kunnen) hebben: temperatuur, doordringen van het zonlicht en (de afwezigheid van) strenge winters. Rijnsdorp vindt in het algemeen een enkelvoudige relatie te simpel: ,,Je kunt niet maar gewoon een knopje omdraaien en daarmee de productiviteit opvoeren.’’ Dat de afname van fosfaat heeft gezorgd voor een lagere groeisnelheid van tong en schol is zeer aannemelijk, maar ook is een gegeven dat de hoge fosfaatgehaltes uit het verleden geen effect hadden op de sterkte van de jaarklassen platvis.

Naast de wetenschappelijke vraagtekens spelen ook mogelijke risico’s en gevaren een belangrijke rol in de besluitvorming naar een eventueel fosfaatproef. Het risico is aanwezig dat fosfaat naar het noorden stroomt en voor de kusten Duitsland en Denemarken zorgt voor ongewenste algenbloei. Dat zou problemen kunnen geven met onze noorderburen. Op politiek vlak kunnen er problemen komen met het draagvlak en met wetgeving. Fosfaattoevoeging zou een breuk zijn met het tot nu toe gevoerde beleid, dat immers gericht is op schoner water, en in conflict kunnen komen met richtlijnen als de Kaderrichtlijn Water. Al werd gesteld dat teveel nutriënten in het afvalwater vooral een probleem is voor het zoete water.

Niet te klein

Na de discussie en de onvermijdelijke ‘stammenstrijd’ boog het gezelschap zich over het nut, de randvoorwaarden en de uitvoerbaarheid van een pilotproef. Waar zitten de mogelijkheden? Waar de beperkingen, en waar de risico’s?

Floris Groenendijk van Stichting De Noordzee acht een te grote, industriële schaal van fosfaattoevoeging niet wenselijk voordat er een betere wetenschappelijke onderbouwing is en pleit voor een kleinere schaal, onder beter controleerbare condities. ,,We moeten zorgvuldig omgaan met de Noordzee.’’ Paul Hagel vindt daarentegen dat de schaal niet te klein moet zijn want ‘anders valt er niets te meten’, en Federatie-voorzitter Ben Daalder vindt dat op bijna alle onderzoeksterreinen enige risico’s worden genomen. ,,De hele visserij staat achter de visie van Boddeke. Op dit moment gaat het gigantisch mis op de Noordzee. Laten we ons niet schamen voor een oproep om meer schol en tong. Wij willen graag een aanbeveling voor een pilotproef’’, aldus Daalder.

Boddeke oppert een ‘groot project’ bij Hoek van Holland, vanwaar de fosfaat zich kan verspreiden over de kust. Maar hij ziet ook een kleinere proef bij de sluizen van de Afsluitdijk wel zitten, wat ook de voorkeur zou hebben van Rijnsdorp. Een raming voor de kosten van het fosfaat voor de proef: 5 miljoen euro, exclusief de uitvoering, die in dezelfde orde van grootte zal liggen. Het uitzetten van de defosfatisering-trap van waterzuiveringsinstallaties als die van Delftland, zoals ingebracht door Lindeboom, zou een goedkopere oplossing zijn. Als er ’s winters méér fosfaat uit het afvalwater gehaald zou worden en ’s zomers (als er een ‘tekort aan fosfaat’ is in het ecosysteem) minder, zou dat ook beter te verkopen zijn aan het publiek. Met dezelfde leiding, die uitmondt op 2,5 kilometer uit de kust, zou ook fosfaat toegevoegd kunnen worden. Ook moet de afvoer in het algemeen van de rivieren (en de belemmeringen) in ogenschouw worden genomen. Tenslotte kwamen ook de algemene onderzoeksvragen aan de orde: wát meten we, hoe meten we, wat zijn de doelen?

Waterschappen

De Peuter sloot de bijeenkomst positief gestemd af. Hij had de workshop ervaren als een constructieve discussie, waarin erkend is dat er in ieder geval een relatie is tussen fosfaat en productie, waarin bruggen zijn geslagen, en waarin geen blokkades zijn opgeworpen maar wel zorg is uitgesproken. Voorzitter Jan Odink van het Productschap Vis maande tot enige spoed. Het voorjaar van 2007 werd geopperd, maar een goede opzet is in de ogen van De Peuter belangrijker dan snelheid. Ook is volgens hem duidelijk geworden dat er gewaakt moet worden voor te veel optimisme. ,,Het milieubeleid is niet voor niets tot stand gekomen. Er zijn miljarden in geïnvesteerd. Er zal dus veel aandacht nodig zijn voor de weerstanden en argumenten van andere partijen. Dat moet zeker ook bij de uitwerking van de scenario’s betrokken worden. De komende tijd moet gekeken worden waar ‘onze vrienden zitten’, nationaal en internationaal. Op de scenario’s voor de mogelijke pilots (kust, Wad, Hoek van Holland, rivierstromen) moet een kosten/baten-analyse losgelaten worden. En bij een vervolgbijeenkomst zouden in ieder geval ook waterbeheerders uitgenodigd moeten worden.’’