URK/IJMUIDEN – Het outrigtuig lijkt vooral geschikt voor een visserij gericht op schol en kreeft buiten de winterperiode. Voor tong lijkt het tuig vooralsnog minder geschikt. Het kan daarom niet worden gezien als vervanger van de boomkor, wel als een nuttige aanvulling. Die conclusie trekt Tammo Bult van IMARES na een eerste verkenning van de mogelijkheden van het outrigvistuig.

IMARES heeft in opdracht van de Nederlandse Vissersbond een eerste rapportage uitgebracht over het Nederlandse outrigproject. Dit project vloeit voort uit het advies van de Task Force Duurzame Visserij, waarvoor samenwerkende vissers ook een subsidiebijdrage hebben gekregen. Deze Task Force constateerde dat er geen toekomst meer is voor de traditionele boomkorvisserij in de huidige vorm. De belangrijkste onderzoeksvragen waren of de outrig voldoet aan de gewenste ´drieklapper´: kostenbesparing, opbrengstverhoging en minder ecologische impact.

De NG 1 was in mei 2006 de eerste boomkorkotter die overschakelde op deze bordenvisserij (en dat is blijven doen), waarna vorig jaar zomer ook de SC 25 (14 weken), UK 246 (12 weken) en UK 47 (4 weken) de outrigvisserij experimenteel hebben uitgeoefend. De twee Duitse vaartuigen zijn middenslagkotters. Het project is uitgevoerd onder leiding van Rederij J. van den Berg uit Urk en gecoördineerd door de Nederlandse Vissersbond. Voordeel is dat outriggen met geringe kosten is in te passen op een traditionele Noordzeekotter. Er hoeft aan boord weinig tot niets verbouwd te worden.

Outriggen houdt in dat met scheerborden vanuit de gieken wordt gevist. Er zijn diverse variaties mogelijk: met en zonder enkele of meerdere wekkerkettingen, met en zonder lussen aan de onderpees, verschillende maaswijdtes, lichtere en zwaardere onderpees, kleinere en grotere borden en verlengde kabels tussen het spruitstuk en de vlerken. Van de genoemde schepen viste de UK 47 het zwaarste.

Niet te ruw weer

Het outrigvistuig is goed te gebruiken op een bokker, mits het weer niet te ruw is. Want dan bestaat het gevaar dat de lange kuil verstrikt raakt in de schroef. Het outrigvistuig vist lichter, bij een lagere vissnelheid (3 mijl/uur) en een netspreiding van 15-25 meter per tuig. Hierdoor wordt een brandstofbesparing gerealiseerd van meer dan vijftig procent ten opzichte van de boomkor. Ook zijn de onderhoudskosten lager.

De besommingen zijn echter ook de helft minder dan met de boomkor, met uitzondering van de kreeftjesvangsten. De kreeftjesvangsten waren in de 57 gerapporteerde weken vorig jaar vier-vijf keer groter dan met de boomkor. Zwartvis wordt beduidend minder gevangen, de tongvangst is nog geen tien procent ten opzichte van de boomkor. Scholvangsten lijken redelijk vergelijkbaar. De waarde van de outrigvangsten bestond tijdens het onderzoek voor 36 procent uit schol en 36 procent uit kreeftjes, bij de bokkers gaf de tong de meeste omzet (48 procent). Aangetekend moet worden dat verdere ervaring met de outrig ongetwijfeld zal leiden tot een verbetering van de vangsten.

De totale vangst per liter brandstof is bij outriggen beter ten opzichte van de boomkor. Per liter brandstof vangt een outrigger gemiddeld 74 procent meer in kilo´s en 21 procent meer in euro´s. Alleen de vangsten per liter brandstof van tong, griet en tarbot zijn lager dan die van de boomkor. Met andere woorden: de vangsten per liter brandstof van de duurdere vissoorten liggen gunstiger voor de boomkor.

Het outrigvistuig ´beroert´ per visuur 22 procent minder bodemoppervlak dan de boomkor. De ecologische effecten op bodemdieren zijn met het outriggen kleiner. De overleving van ondermaatse bijgevangen schol is echter niet beter, maar wel is het aantal discards kleiner. De kwaliteit van de met de outrig gevangen vis lijkt beter dan die met de boomkor (de beste versheidsbeoordeling), maar dat komt in het huidige veilsysteem niet tot uiting in de prijs.

Bioloog Bult concludeert: als vissers een deel van hun scholquotum opvissen met outriggen, kan dit leiden tot een reductie van de hoeveelheid gebruikte brandstof, bevist oppervlak en impact op het bodemleven. Verdere experimenten zouden duidelijk moeten maken in hoeverre een gerichte tongvisserij ook met outriggen mogelijk is.

URK – De Duitse NG 1 van Rederij J. van den Berg – een middenslagkotter met een vermogen van 1.350 pk - vist al bijna een jaar met de outrig. ,,We willen visserman blijven, en daarom zullen we goedkoper moeten leren vissen. Met de outrig hebben we meer zeedagen tot onze beschikking, en gebruiken we aanzienlijk minder brandstof dan met bokken´´, motiveert schipper Adriaan van den Berg die stap. Het idee om te outriggen is overigens afkomstig van oom Cees van Eekelen uit Wieringen. Diens Eurokotter WR 189 viste ermee op kreeftjes voordat werd overgestapt op de twinrig.

Broer Cees doet de coördinatie van het project vanaf de wal. Hij is de man van het rekenwerk. Met het outriggen is het gasolieverbruik in vergelijking met bokken teruggelopen van 320-360 liter naar 100-120 liter per uur, zijnde een besparing van 65 procent. Omgerekend naar een weekreis is dat van 35 ton naar 11 ton. Van den Berg rekent met een besparing van 11.500 euro aan onkosten all-in per week. De gemiddelde dagbesomming zit op krap 4.000 euro. De hoop is dat dit opgekrikt kan worden naar 5.000 euro. In dat geval is de outrig absoluut rendabel. Althans voor de NG 1, want voor ieder schip zal de grens tussen winst en verlies anders liggen.

De NG 1 is ook in de winterdag door blijven vissen met de outrig. Dat was vooraf niet gepland, maar daartoe is besloten toen Duitsland eind vorig jaar knel met z´n schol kwam. Om het net beter aan de grond te houden zijn toen de borden verzwaard en is men ook met zwaardere pezen gaan vissen. De NG 1 vangt met de outrig een grotere mix, alleen veel minder tong. Zwaarder vissen om meer tong te vangen is een optie, maar zal ten koste gaan van het brandstofverbruik.

Meindert Kramer, opvarende van de UK 47, schreef vorige maand in de Urkerland-rubriek ´Windkracht 10´ over de eerste ervaringen met outriggen. ,,Het is maandag, de eerste week van september 2006. De tuigen op de kant gegooid, wat aanpassingen in de giek gedaan en een blokje op de voormast gelast (voor de thuishaler heel belangrijk). Dinsdag netten/borden aan boord en een patent aan de vislijn gesplitst. ´s Avonds koersen we richting visgronden. Het uitzetten en het vieren ging goed. De borden scheerden mooi weg. Wat zoeken met de vissnelheid, met bokken is dat 6,5-7 mijl, nu 3,5. De eerste keer gehaald, het was oké. Opnieuw eraan, maar nu zat er een draai in het bord. ´Moren en martelen´, toch gelukt, dus vissen weer. Tweede keer gehaald. Komt patent helemaal in elkaar gedraaid boven. Help, wat nu? Alles aan dek gehaald en slag voor slag uit patent gedraaid. Dan is zeventig meter lang! Klaar, en vissen weer. Het net loopt in de grond, dus halen maar weer. Weer patent helemaal in elkaar gedraaid. Opnieuw zeventig meter plus vier nieuwe staaldraadsplitsingen. Klus geklaard, dachten we. Net in de schroef, er toch uit gekregen, averij gemaakt en ... vissen maar weer. Weer in de grond, patent ook weer in elkaar gedraaid, en tot overmaat van ramp liep de lijn tussen het blok op de bak muurvast. Wat we ook probeerden, niks lukte. We besloten om naar binnen te gaan voor een nieuw patent, het leek wel een kurkentrekker. Het net met kunst- en vliegwerk aan dek ´gemoord´ en stomen met die hap. Donderdagavond weer varen, want we gaan overweeks. Hierna ging het een stuk beter en we hopen ook dit jaar weer te gaan outriggen.´´