YERSEKE - Het mosselseizoen 2011-2012 was niet makkelijk. Tegenvallende visgewichten in de Oosterschelde als gevolg van ’grazers’, een tegenvallend volume, en voor het tweede jaar geen mosselzaadval op de bodem.

Op een strenge winter volgt naar verluidt altijd een goede zaadval. ,,Niet dus’’, begon voorzitter Jos van Damme in Yerseke zijn jaarrede. In zijn beleving is deze constatering ’behoorlijk dramatisch’. ,,In verschillende opzichten. Voorraad opkweken voor de komende jaren is lastig, de kostprijs van de mosselen is hoog. Laten we hopen dat er aanstaand seizoen wel weer veel zaad valt. De voorraad die nú op de percelen ligt voor komend seizoen is hoofdzakelijk geoogst van de MZI’s. Ben erg benieuwd naar de rendementen. Maar we moeten wel oppassen voor snelle conclusies. Met deze hoeveelheden zaad worden alleen de beste percelen bezaaid. Dus het rendement wat de komende zomer zichtbaar gaat worden is in feite niet realistisch. Als er al rendement is, want de warme winter tot nu toe, met de nodige stormen die gepasseerd zijn, dempen mijn optimistische gevoelens. Maar ook als gevolg van het uitblijven van zaadval zijn er een aantal kweekbedrijven die nog niet hebben kunnen meedoen of slechte resultaten hebben gehad, uitverkocht. Een zorgelijke ontwikkeling, zeker in het licht van de oplopende kosten.’’

Een ander punt waarover Van Damme z’n zorg uitte is het verder optimaliseren van kweekpercelen. Gaat de huidige generatie het nog meemaken dat het zover komt?, stelde hij. Toch wilde hij naar eigen zeggen as blazen om het vuur weer te laten oplaaien. Daarom had hij ook een van de drie stellingen aan dit punt gewijd. ,,In het plan van uitvoering bij het convenant staat letterlijk: ’Een plan opstellen en doorvoeren voor de optimalisatie van mosselkweekpercelen in de Waddenzee, rekening houdend met natuurwaarden en belangen andere wadgebruikers’. Ik heb begrepen dat het kombergingsgebied Eierlandse Gat niet meer door de garnalenvissers gebruikt wordt, dat maakt een proef in dit gebied dus een stuk makkelijker.’’

Zuid/Noord
Een onderwerp dat de gemoederen onder de Zeeuwse kwekers erg bezighoudt is het transporteren van zaad van de Oosterschelde naar de Waddenzee. Voor dit jaar is een soort noodplan gemaakt om onder strikte voorwaarden de transporten mogelijk te maken. Uiteraard in het kader van de transitie, maar ook als opmaat naar een ruimer regiem met als doel de mosselvoorraden van de Oosterschelde en de Waddenzee optimaal te kunnen beheren. Het bestuur van de PO heeft volgens Van Damme besloten dat het moet, op korte termijn en in de toekomst! ,,Maar we hebben met twee dingen te maken: is het nog haalbaar wat betreft de tijd? En kunnen we het juridisch houdbaar opschrijven? De formulering ´uitsluitend mosselzaad´ is wel erg strak en de praktijk is, dat al zaai je je zaad apart daar toch al snel wat oudere mosselen tussen zitten. Het is geen blok bieten, maar kweken in de natuur van de Oosterschelde. En dat maakt de uitvoeringspraktijk lastig, zo blijkt nu na de bemonsteringen die zijn uitgevoerd.’’ Deze bemonsteringen zijn in de achterliggende weken op de Oosterschelde uitgevoerd onder aanvoering van bioloog drs. Marnix van Stralen. Van Damme heeft er geen hoge pet van op om de ambtelijke molens op korte termijn in de juiste windrichting te plaatsen.

Aan het slot van zijn speech ging Van Damme in op de rol van het Productschap Vis en dan met name op de positie van de mosselveiling. ,,Nu het Productschap Vis tot op het hemd uitgekleed wordt, zullen een aantal zaken privaat of anderszins geregeld moeten gaan worden. Dat vereist doordenking van onze positie. Hoe ontwikkelt de sector zich de komende jaren? De positie van mosselveiling moet in ieder geval goed geregeld worden. Van groot belang is om niet terug te vallen op de situatie van voor 1968. De veiling is en blijft het beste apparaat waar een gezonde prijsvorming tot stand komt. Transparant voor iedereen. Verkoop op basis van actualiteit. Leveringsafspraken in april op basis van aannames zijn bij voorbaat tot mislukken gedoemd. Ik begrijp het probleem van de handel, maar dat is niet op te lossen door ons. Als kwekers van Zeeuwse mosselen kunnen we niet sturen op volume en kwaliteit, omdat we voor 100 procent afhankelijk zijn van de natuur. Daarom is een veiling het beste voertuig om het product mossel te vermarkten. Daar wordt zichtbaar en tastbaar gemaakt wat het betreffende seizoen ons te bieden heeft. De PO, als vertegenwoordiger van de kwekers, moet het voortouw nemen en met een plan komen hoe we dit gaan aanpakken. Waarbij ideeën van handelaren uiteraard welkom zijn. Belangrijk is om de onafhankelijkheid te waarborgen. Dat alles moderner en anders kan qua systeem doet daar niet aan af of toe.’’

Samenwerking must
Samenwerking tussen individuele kwekers onderling binnen de afgesproken mosseltransitie is onontkoombaar. Elke kweker die innovatief bezig is loopt tegen het probleem aan dat opbouw, invang en het opruimen van invanginstallaties niet gelijktijdig kan plaatsvinden met het bewerken van de kweekpercelen. Wat op termijn wel een probleem gaat worden is de bedrijfsvoering, omdat tegelijkertijd geoogst en aangevoerd moet worden. Ook bij Rijkswaterstaat in het noorden moet men daar nog van overtuigd worden. Voorman Van Damme: ,,Als er dit najaar ook nog bodemvisserij is zullen we om één en ander goed te laten verlopen niet onder samenwerking uitkomen. De komende jaren zal dat zeker meer en meer zichtbaar worden. Zeker als we dit najaar naar verwachting de tweede stap gaan zetten in de transitie. En daar rekenen we wel op! Wat mij tegengevallen is, is de opstelling van de handhavers van Rijkswaterstaat in het noorden. Ook nu zijn er weer boetes uitgeschreven. Eén telefoontje niet op tijd; duizend euro! Ik heb er geen goed woord voor over. Moeten we nog maar eens een gesprek over hebben, lijkt mij.’’

Standpunt van Ko Prins: Mosselveiling over houdbaarheidsdatum
Het huidige veilingsysteem is niet meer van deze tijd. Er zijn minder aanbieders en minder aanvoerders en de partijen zijn absoluut niet homogeen. Momenteel loopt, inclusief de buitenlandse mosselen, minder dan 50 procent van de aanvoer via de klok. De toekomst van de mosselveiling lijkt in het geding. Dat concludeert directeur Ko Prins van Koninklijke Prins & Dingemanse desgevraagd naar aanleiding van de stelling ‘Mosselveiling is van levensbelang voor de sector’. Overigens denken niet alle handelaren en zeker niet alle individuele kwekers er ook zo over. Staat de vrije marktwerking in de mosselwereld op de tocht? In de visie van Prins liggen de belangen van kwekers en handelaren tegen elkaar. Prins: ,,De uitdaging is: hoe we goed met elkaar kunnen communiceren. Nu opereren de handelaren in de vesting van de Verenigde mosselhandelaren en de mosselkwekers in de vesting ‘De PO’. De communicatie tussen deze twee vestingen is erg stroef. Hier tegenover staat een erg goede communicatie tussen diverse individuele kwekers en handelaren. Mijn overtuiging is dat uiteindelijk de kwekers- en handelsbelangen hetzelfde zijn. Dus we spreken over gezamenlijke sectorbelangen. Zeker convenant-zaken en internationale zaken zouden een sector-brede inbreng moeten hebben. De mosselveiling is een instituut dat in zijn huidige vorm over zijn houdbaarheidsdatum is. De sector is (nog) zeer behoudend, wat ook inhoudt dat men huiverig is als het veranderingen behelst dus ook als de veiling er niet meer zou zijn, wordt, door sommigen, als een bedreiging gezien. Dat is ergens wel te begrijpen, maar door gezamenlijk te communiceren kan er best een voor alle partijen bevredigende oplossing gevonden worden. Een oplossing die ook voor de markt positief is.’’

De mening van Huub Lacor
Directeur Huub Lacor van Roem van Yerseke reageerde tijdens de jaarvergadering op de stellingen van voorzitter Jos van Damme. In de eerste plaats dat de transitie in gevaar komt door het uitblijven van de optimalisatie als volgt: ,,Niet alleen de optimalisatie, maar ook het verder uitbreiden van MZI locaties. Het verder sluiten van mosselzaadvisserijgebieden voor alle visserijactiviteiten en de Zuid-Noord transporten zullen de voortzetting van de transitie in de huidige opzet moeilijk maken. De stelling dat mosselvisserij natuurbeheer is, sta ik achter en kan verder geoptimaliseerd worden in samenwerking met de ngo’s en visserijorganisaties. Een goed werkend veilingsysteem kan de basis zijn voor een gezonde visserij en handel. Door de internationalisering van een aantal bedrijven, waardoor de buitenlandse mosselaanvoer in belangrijkheid toeneemt, zal het veilingsysteem, wil het overleven, aangepast moeten worden aan de huidige en toekomstige realiteit.’