DEN HAAG – In de jaarlijkse uitwisseling van visserijmogelijkheden tussen de EU en Noorwegen komt Nederland er steeds bekaaider af. Minister Verburg heeft afgelopen maandag in de Europese Ministerraad dan ook tegen het onderhandelingsresultaat voor de overeenkomst EU-Noorwegen gestemd. Een goed gesprek met de Europese Commissie over deze kwestie zit in de pijplijn.

Vorige maand kwam na vier stevige onderhandelingsronden eindelijk het visserijakkoord EU-Noorwegen rond. In de Raad van afgelopen maandag, waarin geen visserijzaken aan de orde zijn geweest, werd het onderhandelingsresultaat formeel bekrachtigd. In de overeenkomst tussen de EU en Noorwegen worden jaarlijks vangstmogelijkheden geruild. Het blijkt dat Nederland steeds meer moet ´betalen´, terwijl andere lidstaten profiteren. Het systeem pakt volgens de minister structureel ten nadele van Nederland uit en is door het recente onderhandelingsresultaat opnieuw verslechterd. Naar aanleiding van het voornemen van de minister waren kamervragen gesteld over de beweegredenen van Verburg. Gaat het om beheerstechnische of ecologische redenen, of was het puur belangenbehartiging?

In een kamerbrief legt Verburg de kwestie duidelijk uit. Door Noorwegen aangeboden kabeljauw uit de noordelijke wateren komt vooral ten goede aan de zuidelijke lidstaten. Voor de kabeljauw wordt betaald met blauwe wijting, die voor de Nederlandse sector van groot belang is en waarvan de TAC sterk gedaald is de laatste jaren. Ook voor schol, horsmakreel en tong is Nederland dit jaar benadeeld.

In het akkoord met Noorwegen krijgt de EU, en ten gevolge van de vaste verdeelsleutel vooral Nederland, jaarlijks een substantiële hoeveelheid Noordzeeschol van Noorwegen. Voor dit jaar is deze echter aanzienlijk verlaagd, van 1.000 ton tot 200 ton. De transfer van horsmakreel uit de EU naar Noorwegen was wederom hoog. Daar komt bij dat deze transfer komt uit de zuidelijke Noordzee, een vangstgebied dat vooral voor de Nederlandse sector van belang is. Ten slotte wordt jaarlijks, tegen de zin van Nederland, een ´bescheiden hoeveelheid´ Noordzeetong naar Noorwegen getransfereerd. Deze hoeveelheid is voor 2010 weliswaar verlaagd, maar het Nederlandse aandeel in de transfer is groot. De conclusie van Verburg is dat Nederland in deze uitwisseling van visserijmogelijkheden tussen de EU en Noorwegen, als grootste betaler, er in 2010 bekaaid afkomt.

Verburg schrijft aan de Kamer: ,,Met deze tegenstem geef ik het signaal af dat de structureel oneerlijke  verdeling van lasten en lusten in de balans van uitruil van vangstmogelijkheden tussen de EU en Noorwegen moet worden aangepast. De lidstaten die de Noorse visserijmogelijkheden ontvangen zullen naar mijn opvatting een grotere bijdrage aan het verwerven hiervan moeten leveren. Ik zal met de EC in overleg treden over het onderhandelingsproces met Noorwegen en de daaruit voortvloeiende ‘lusten/lasten’-verdeling.´´

Hard nodig
De tegenstem van Nederland wordt alleen gekoppeld aan het algemene bilaterale akkoord EU-Noorwegen, en dus niet aan bijvoorbeeld de kwestie van toegang tot elkaars wateren voor makreelvisserij. De pelagische sector vindt het uiteindelijke besluit hierover ´onevenwichtig´, omdat het veel meer voordeel aan Noorwegen geeft dan aan de EU. Ook stoort het de sector dat Noorwegen zich met het instellen van eigen TAC´s voor makreel buiten de afgesproken managementkaders voor makreel begeeft. In deze bezwaren van de pelagische sector gaat LNV vooralsnog niet mee. Noorwegen is als partner in de huidige overgangsregeling en toekomstige tienjarigebeheerafspraak (2011-2020) over makreel veel te hard nodig de komende tijd. Bijvoorbeeld als er op 15 maart weer onderhandelingen zijn tussen EU en Noorwegen, met IJsland (vangt steeds meer makreel) en de Faerøer (wil ook meer makreel).


Arctische kabeljauw
Binnen de uitwisseling van vangstmogelijkheden is de ruil van Arctische kabeljauw uit Noorwegen voor vangstmogelijkheden in de EU een belangrijk onderdeel. Het jaarlijkse Noorse aanbod van Arctische kabeljauw aan de EU vloeit voort uit afspraken die gemaakt zijn tijdens de totstandkoming van de Europese Economische Ruimte (EER) in het begin van de jaren ’90. Op basis van deze afspraken moet Noorwegen jaarlijks een bepaald percentage van de TAC voor Arctische kabeljauw aan de EU aanbieden. De EU heeft tot 2009 jaarlijks alle aangeboden Arctische kabeljauw afgenomen en daarvoor betaald met voornamelijk blauwe wijting uit de EU-wateren. Deze Arctische kabeljauw komt door de toepassing van een vaste verdeelsleutel met name ten goede aan enkele zuidelijke lidstaten. De betaling met blauwe wijting gaat echter vooral ten koste van de Nederlandse vangstmogelijkheden.

Tot en met 2008 slaagde de EU erin om binnen het akkoord met Noorwegen alle aangeboden Arctische kabeljauw af te nemen. Ten gevolge van de verlagingen van de TAC voor blauwe wijting en daarmee steeds meer ontbrekende ‘betaalmiddelen’ aan EU-zijde, werd de volledige afname minder vanzelfsprekend.  De EU heeft in 2009, ondanks groot verzet van de ontvangende lidstaten, dan ook slechts een deel van de door Noorwegen aangeboden Arctische kabeljauw kunnen afnemen: in totaal 20.050 ton. Voor 2010 is de door de EU afgenomen hoeveelheid Arctische kabeljauw gelijk gebleven aan die van 2009, ondanks een verlaging van de TAC voor blauwe wijting voor het jaar 2010. De daling van de blauwe wijting-TAC voor 2010 ten opzichte van 2009 bedraagt 8 procent; die daling is daarmee  sterker dan die van de transfer van blauwe wijting van de EU naar Noorwegen: 5 procent minder dan in 2009 (59.900 ton). Dit betekent dat de Nederlandse bijdrage in de betaling voor Arctische kabeljauw relatief is toegenomen.