BRUSSEL – Dekt de term ´overbevist´ nog wel de lading? Waarom blijven TAC´s omlaag gaan als vissers zien dat er vis genoeg is? Wat heeft het voor zin TAC´s te verlagen als dat alleen maar meer discards geeft? Stelt ICES de doelen niet te hoog? Een spervuur van vragen werd vorige week donderdag in Brussel gesteld aan de aanwezige biologen en ambtenaren van ICES en de Europese Commissie op een seminar over de toestand van de visbestanden in de Europese wateren en de wetenschappelijke adviezen. Het seminar was toegankelijk voor pers, overheden, ngo´s en sectorvertegenwoordigers uit alle Europese landen, ten behoeve van een open en transparante discussie.

Er is toch tamelijk veel groen te zien in een grafiek die de trends aangeeft van visbestanden in het noordoost-Atlantisch gebied, met af en toe een plukje rood voor een aantal van de in totaal 14 te onderscheiden kabeljauwbestanden, voor sommige kreeftjesbestanden en voor een aantal diepzeevissen. Maar hoe anders is de communicatie van de Europese Commissie. Leeft daardoor bij het grote publiek niet het idee dat vrijwel alle Europese visbestanden overbevist worden? Het bleek de rode draad op het seminar vorige week in het hartje van het Brusselse EU-kwartier. Dat ging niet over controle en/of technische maatregelen, maar puur over de laatste bevindingen van de biologen over de staat van de visbestanden en wat die in de praktijk voor de visserman betekenen.

In het Charlemage-gebouw van de EC werd door een aantal biologen op heldere wijze een stortvloed van informatie gegeven over de visbestanden in alle Europese wateren, van de noordoost-Atlantic tot de Zwarte Zee en van de wateren rond Spanje tot de Botnische Golf. Wetenschappers van zowel ICES en de General Fisheries Council for the Mediterranean (GFCM, de tegenhanger van ICES voor het Middellandse Zeegebied) als het adviescomité van de EC zelf (de STECF) legden uit hoe de wetenschappelijke adviezen voor 2010 tot stand komen.

De bijeenkomst was door de EC georganiseerd als open forum, om betrokkenen in staat te stellen opmerkingen te plaatsen en vragen te stellen aan de aanwezige biologen en ambtenaren. Milieuorganisaties waren niet of nauwelijks aanwezig en roerden zich al helemaal niet. Vrijwel alle opmerkingen, vragen en (soms lange...) betogen kwamen van visserijvertegenwoordigers. Er was enthousiast gereageerd op de uitnodiging van de EC. Er konden woordvoerders genoteerd worden uit Frankrijk (Bretagne), Denemarken, Zweden, het Verenigd Koninkrijk (Schotland, Engeland/Wales en Noord-Ierland), Portugal, Spanje, Italië, Duitsland en Nederland (Pim Visser). Geen enkel land wilde zich de mogelijkheid laten ontnemen om de frustraties de vrije loop te laten. Aan de beschikbare tolken de zware taak om de ingewikkelde en emotionele materie te vertalen.

Vrijwel alle bijdragen kwamen op hetzelfde neer: meer offers kan de sector niet opbrengen, de visbestanden herstellen, maar waarom blijven de TAC´s dan zo laag? Het deed dagvoorzitter Reinhard Priebe (Directeur DG Mare Atlantische, Arctische en Verre regio´s) verzuchten dat vissers altijd zeggen dat er meer vis in de zee zit dan de biologen schatten, en nooit eens andersom.

Ieder land heeft z´n eigen specifieke pijnpunten. Schrijnende verhalen kwamen van onder meer visserijvoormannen Dick James, Mike Parks en Barry Deas uit het Verenigd Koninkrijk. Noord-Ierland bijvoorbeeld telde in 1999 nog 44 kabeljauwschepen. Hiervan zijn er nu nog vijf over, waarvan er drie stilliggen vanwege gebrek aan quotum. Vrijwel alle Noord-Ierse vissers zijn overgestapt op kreeftjes (nephrops), goed voor 70 procent van de totale aanlandingswaarde. Voor de zeer strenge kabeljauwmaatregelen ziet de sector nog geen enkele beloning, en tot overmaat van ramp moet de kreeftjesvisserij nu ook sterk beperkt worden.

Kreeftjes waren sowieso een hot item in Brussel. De Franse en Deense woordvoerders vroegen zich af waarom de kreeftjesvisserij gereduceerd moet worden, terwijl het toch goed gaat met de bestanden. ,,ICES verandert de doelen doordat de stabiele kreeftjesvisserij ineens volgens de principes van MSY (Maximale Duurzame Oogst) beheerd moet gaan worden. Geen wonder dat bij het publiek de indruk bestaat dat het niet goed gaat met de bestanden.´´ Het blijkt de grote frustratie, maar misschien ook grootste ´eyeopener´ van de dag: ´duurzaam bevist´ kan zomaar ´overbevist´ worden als ICES het criterium MSY in gaat voeren. ,,Let u daar als EC alstublieft op bij de communicatie met het grote publiek’’, zei de Zweedse vertegenwoordiger.

De Portugese vertegenwoordiger kwam met de heek als voorbeeld. Na saneringen en effortbeperkingen gaat het goed met het heekbestand. Toch gaat de TAC weer omlaag. De Portugees vindt ICES ´overambitieus´, terwijl de sector in zijn land geen offers meer kan brengen. Dat ICES in 2010 het heekherstelplan intern gaat beoordelen (benchmarken) vindt hij ´te laat´. Peter Wreckling van het Deutsche Fishereiverband meldde dat vissers in de Oostzee veel dode kabeljauw op de bodem aantreffen. Er zijn veel discards. ,,Niet de visserijsterfte moet verder omlaag, maar het quotum moet omhoog.´´ Hetzelfde geldt voor de Britse wijting. Barry Deas van de NFFO voor Wales, Engeland en Noord-Ierland: ,,De nu voorgestelde 15 procent reductie van de wijting-TAC zal alleen maar meer discards gaan geven. ICES geeft zich veel te weinig rekenschap van wat de visserman doet om zijn bedrijf levensvatbaar te houden bij verlaging van de quota.´´

Deas vroeg zich met zijn collega´s af wat nu de drive is van de ICES om de weg naar herstel zo ´steep´ te willen. De Italiaanse woordvoerder vindt dat het voorzorgsbeginsel wordt ´overdreven´. ,,Met de schol in de Noordzee gaat het inmiddels goed´´, stelde afslagdirecteur Pim Visser (aanwezig namens de Europese visafslagen) vast. ,,De operatie is geslaagd, maar de patiënt is overleden en we zijn een flink stuk markt kwijtgeraakt.´´
Onbekend

Dezelfde mechanismen (verandering van criteria/doelen) die ervoor zorgen dat een bestand van duurzaam bevist ineens in een grafiek het stempel ´verhoogd risico´ kan krijgen en zelfs ´overbevist´, spelen bij de weergave van de beschikbare kennis over een visbestand. ´Unknown´ (onbekend) in de tabellen over de Europese visbestanden betekent niet per definitie dat er niets bekend is over het betreffende visbestand. Meestal is er wel iets over het paaibestand of andere biologische feiten bekend, maar betekent ´unknown´ dat niet bekend is hoe het bestand zich verhoudt tot graadmeters als minimaal veilig paaibestand en MSY. Dat in veel tabellen van de biologen het woordje ´onbekend’ staat kan echter op het bordje van de sector terechtkomen; via de ngo´s, die de kwalificatie ´onbekend´ aanpakken om voor meer beperkingen van de visserij te pleiten.

Er waren nog meer kritiekpunten vanuit de sector. De wetenschappers lopen achter de feiten aan (,,We praten over data en vangsten van twee jaar geleden.´´), er wordt te weinig gekeken naar de kortetermijneffecten voor de visserijsector, de visserman krijgt geen beloning voor de vele offers die al gebracht zijn, het systeem is niet flexibel genoeg, Noorwegen stelt eigen regels die niet compatibel zijn met die van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid en er wordt veel te weinig rekening gehouden met de praktijk van gemengde visserijen.

De biologen konden slecht uit de voeten met de vaak gedetailleerd toegelichte problemen uit de lidstaten, en beriepen zich op hun gegevens, de hiaten daarin, de onbekendheid van de effecten van factoren buiten de visserij, de kwaliteit van de aanlandingsgegevens en de onbekende hoeveelheid discards. De gemengde visserijen zijn zeker ook voor de EC een probleem.

De EC, die toch ook vindt dat er de laatste jaren grote verbeteringen zijn doorgevoerd, neemt alle opmerkingen die op het seminar zijn gemaakt mee naar huis ter overdenking. Senior adviseur Hans Lassen van ICES zei tot slot dat er geen grote veranderingen in het gemeenschappelijk visserijbeleid zullen komen Wel zal men proberen zich meer rekenschap te geven van economische factoren en het gegeven van de gemengde visserij.

Een belangrijke verandering is het vanaf volgend jaar het verdwijnen van de weinig populaire ´annexen´ aan de verordeningen, waarmee de EC eindeloos kon improviseren met genomen besluiten. Nu zullen alle besluiten vanaf het begin beter doorgedacht moeten worden. Tenslotte zouden EC en ICES graag zien dat de uiteindelijke besluitvorming ´omlaag´ gaat, en niet zoals nu aan de visserijministers wordt overgelaten.

140 visbestanden
In totaal worden jaarlijks gegevens verzameld van 140 visbestanden. Van gemiddeld 34 daarvan zijn zoveel gegevens dat er adviezen gegeven kunnen worden. Voor gemiddeld 59 bestanden zijn minder gegevens en kunnen minder wetenschappelijke adviezen gegeven worden. Van gemiddeld 35 visbestanden over het laatste decennium bekeken was de kennis zo gering dat er geheel geen adviezen mogelijk waren/zijn.

Lichtpuntje
Kleine, jonge vis is vaak de lekkerste. Dat weten de inwoners van de landen rond de Middellandse Zee maar al te goed. De grotendeels kleinschalige visserij door de naar schatting 100.000 scheepjes is vooral gebaseerd op de vangst van jonge vis. Maar hoe kan dit al eeuwen achtereen doorgaan? Een deel van de verklaring kan liggen in het feit dat de grotere exemplaren een veilig heenkomen vinden in de diepe canyons van deze zee, die maar een klein ´plat´ heeft en veel grote dieptes. Het werd een ´lichtpuntje´ genoemd in het verder wat ´vale plaatje´ dat de staat van de visbestanden in deze zee weergeeft. De visserij in de Middellandse Zee wordt gekenmerkt door kleinschaligheid, een grote diversiteit aan vissoorten en relatief kleine bestanden. Het management wordt gecompliceerd doordat de zee gedeeld wordt met veel niet-Europese landen. De vangsten van deze landen (Noord-Afrika) stijgen in het algemeen. Van grote delen van het gebied (Zwarte Zee, Afrikaanse kust) zijn geen bestandsopnames. Toch stelden noord-Europese visserijvertegenwoordigers enigszins ironisch vast dat het in de Middellandse Zee, altijd geschetst als wildwest-gebied zonder goed visserijbeheer, beter lijkt te gaan dan in de Noordzee, de best onderzochte zee ter wereld...

Meer regionaal
Pim Visser: ,,Het was natuurlijk veel te veel voor één dag! Daardoor bleef het erg algemeen. Er werden geen dingen verteld die we in de Noordzee-RAC al niet eerder gehoord hadden. Wat ik belangrijk vind is dat er goed en intensief overleg tussen de visserijsector en de wetenschappers blijft. De dag heeft aangetoond dat we deze zaken echt regionaal moeten bekijken, want anders wordt het een veel te tijdrovend overlegcircuit.´´