De laatste maanden heeft met name Sportvisserij Nederland nadrukkelijk stelling genomen tegen de overwegend kleinschalige staandwantvissers. De workshop maakte in elk geval duidelijk dat helderheid met betrekking tot de visserijactiviteiten en de communicatie tussen beide genoemde partijen bijzonder gewenst zijn.

Bij aanvang van de workshop schetste Henry Kool (Directie Visserij) in het kort de situatie waar de totale visserijsector zich in bevindt. ,,Tussen de visserij en een gezond ecosysteem is sprake van een spanningsveld en de maatschappij accepteert niet dat er aan de ene kant bescherming is voor zeezoogdieren, terwijl aan de andere kant bijvangsten plaatsvinden. Dat is een lastig verhaal. Zeker wanneer vissers die voor hun boterham vissen te maken krijgen met kritiek van vissers die voor hun ontspanning vissen. Politiek krijgt de visserij buitenproportioneel veel aandacht, terwijl nationaal gezien de bijdrage aan de economie marginaal is. Desalniettemin vindt LNV het de moeite waard om in te kunnen schatten wat het probleem is, hoe groot het is, hoe we tot een oplossing kunnen komen en wat we daar voor nodig hebben.´´

Twee ingehuurde medewerkers van het ministerie van LNV gaven in het kader van het uitwisselen van informatie zes partijen de kans een presentatie te geven van hun werkveld, alvorens de workshop verder vorm te geven. Rems Cramer van de KW 2 gaf een zeer puntige presentatie waarbij de aanwezigen een goed beeld kregen van de staandwantvisserij. Daarna volgden achtereenvolgens Mardik Leopold van IMARES, onderzoeker Ron Kastelein van Sea Mammal Research Company (Seamarco), Fred Bloot van Sportvisserij Nederland, onderzoeker Peter Reijnders van Alterra en Nynke Osinga van Zeehondencrèche Lenie ´t Hart in Pieterburen.

Bruinvissen Volgens Mardik Leopold spoelden er voor de Tweede Wereldoorlog relatief veel bruinvissen aan op de stranden, maar baarde dat geen opzien. Na de oorlog liep het terug, waaruit geconcludeerd kan worden dat de populatie bruinvissen in de Noordzee lang niet meer zo groot was als voorheen. Het laatste decennium laat echter weer een stijging zien. Aanvankelijk gering, maar de afgelopen twee jaar constateren wetenschappers een toename van 40 procent. Leopold schat dat er dit jaar al zo’n 500 bruinvissen zijn aangespoeld. Als die toename zich voortzet, betekent dat volgend jaar zo’n 700 exemplaren. In maart en augustus is er sprake van een piek in de strandingen. Volgens de bioloog zijn er veel voorbeelden van beschadigingen, maar is het moeilijk vast te stellen wat nu precies de doodsoorzaak is. Vast staat wel dat veel dieren beschadigingen van netten of lijnen vertonen, maar Leopold kan niet aangeven welke vorm van visserij de oorzaak is.

Tijdens de workshop kwamen verschillende mogelijke doodsoorzaken aan de orde, zoals onder andere desoriëntatie door opwelling van zand als gevolg van slecht weer en beschadigingen door extreme geluidsniveaus als gevolg van seismologisch onderzoek. Bruinvissen blijken volgens Ron Kastelein namelijk erg gehoorgevoelig te zijn. Desalniettemin vormen aangespoelde dieren met beschadigingen aan de huid de grootste groep.

Vooralsnog bevestigde Peter Reijnders dat er geen aanwijzingen van bijvangsten van bruinvissen in warnetten zijn. Iede de Vries (HD 96) en Peter Zaaijer (IJM 7) lieten weten al lange tijd actief te zijn als vissers en nog nooit een bruinvisje te hebben aangetroffen in hun netten. ,,Zeker niet in de kustwateren waar wij in de zomer op tong vissen, waarbij de maaswijdte te klein is om als bruinvis in verstrikt te raken´´, aldus De Vries.

Sportvisserij

Fred Bloot van Sportvisserij Nederland liet de aanwezige vissers schrikken toen hij meedeelde dat zijn club pleit voor een nettenvrije 1-mijlszone en een nettenvrije zone bij intrekpunten zoals IJmuiden, het Haringvliet en de Nieuwe Waterweg. Hij vond ook dat er regelgeving moest komen voor wat betreft het aantal netten en de hoogte ervan teneinde een wildgroei te voorkomen. Hij ging nog verder door het ministerie te vragen om een verbod op alle hobbyvissers met netten, passief zowel als actief, in te voeren. Al deze activiteiten conflicteren met de hengelaars die lid zijn van Sportvisserij Nederland en waarvan hij de belangen behartigt.

Een simpel rekensommetje van de sportvisvertegenwoordiger leerde hem dat de staandwantvisserij zo’n 650 km aan netten kan uitzetten, hetgeen neerkomt op drie keer de afstand Breskens - Den Helder. Bloot maakte zich zorgen over de toename van de vloot staandwantvissers. Piet Roos van LNV maakte hem echter duidelijk dat er niet veel mogelijkheden meer zijn om nog te beginnen in de staandwantvisserij. Alleen bootjes van beneden de tien meter vormen nog een optie, maar verder is er min of meer een ring gelegd.

Tijdens overleg in een subgroepje werden tussen Sportvisserij Nederland en enkele staandwantvissers afspraken gemaakt om wat meer respect voor elkaar te tonen nu vast staat dat de staandwantvissers geen bedreiging vormen voor bruinvissen en zeehonden en ook bereid zijn om te praten waar sprake zou kunnen zijn van een conflict. De workshop heeft, naast een duidelijk beeld van de omvang en de activiteiten van de staandwantvisserij, er toe bijgedragen dat de communicatie tussen de staandwantvissers en Sportvisserij Nederland verbeterd zal worden.

STAANDWANT IN NEDERLAND

Op de Noordzee en Waddenzee wordt door staandwantvissers vooral gevist op vissoorten als kabeljauw, tong, heek, tarbot, zeeduivel, harder, zeebaars en schol. Met name in het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Denemarken en Noorwegen zijn veel staandwantvissers actief, maar ook in ons land wordt de staandwantvisserij beoefend. Rems Cramer gaf in Den Haag een korte schets van deze specifieke tak van visserij. In ons land worden vooral verankerde bodemnetten gebruikt, die voor het grootste deel van de tijd plat op de bodem liggen en alleen bij het keren van het tij worden opgericht, waardoor bodemvissen als tong en kabeljauw worden gevangen.

De staandwantvisserij in Nederland omvat een vloot van circa 70 kleinere vaartuigen, verspreid over de hele kust. Het merendeel vist alleen van april tot november in de kuststrook op tong. De winter wordt door deze vissers gebruikt voor onderhoud aan de netten. Met hooguit 15 vaartuigen wordt er in de winter op kabeljauw gevist, voornamelijk bij scheepswrakken en bij pieren en havenhoofden. Een klein aantal vaartuigen vist in de zomer gericht op zeebaars en harder langs de kust, op de zeestromen en op de Wadden.

Staandwant is volgens Cramer een zeer selectieve vorm van visserij door het gebruik van netten die speciaal voor een bepaalde vissoort en vismaat zijn ontworpen. Hierdoor is er sprake van geen of zeer geringe bijvangst van ondermaatse vis. Bodemberoering speelt geen rol van betekenis en de visserij vereist relatief weinig brandstof. Daarmee voldoet de staandwantvisserij aan belangrijke voorwaarden voor een duurzame visserij.

Over bijvangst van bruinvissen zei Cramer dat het in de praktijk zelden voorkomt dat een bruinvis (of zeehond) in de op de bodem verankerde netten verstrikt raakt. De netten liggen voor het grootste deel van de tijd plat op de bodem.